Skip to main content

Purvakhanda — Acharakanda · Chapter 170

The Treatment of Fever and Other Diseases

Chapter 169All chaptersChapter 171

Verse 1 (garuda.1.170.1)

श्रीगरुडमहापुराणम् १७० धन्वन्तरिरुवाच । ज्वरोऽष्टधा पृथग्द्वन्द्वसंघातागन्तुजः स्मृतः । मुस्तपर्पटकोशीरचन्दनोदीच्यनागरैः । शृतशीतं जलं दद्यात्पिपासाज्वरशान्तये

śrīgaruḍamahāpurāṇam 170 dhanvantariruvāca jvaro'ṣṭadhā pṛthagdvandvasaṁghātāgantujaḥ smṛtaḥ mustaparpaṭakośīracandanodīcyanāgaraiḥ śṛtaśītaṁ jalaṁ dadyātpipāsājvaraśāntaye

Dhanvantari said: Fever is declared to be of eight kinds — from the doshas singly, from their pairs, from all three together, and from external causes. Water boiled with musta, parpataka, khus (vetiver), sandalwood, udichya, and dry ginger, then cooled, should be given to pacify thirst and fever.

Verse 2 (garuda.1.170.2)

नागरं देवकाष्ठञ्च धान्याकं बृहतीद्वयम् । दद्यात्पाचनकं पूर्वं ज्वरिताय ज्वरापहम्

nāgaraṁ devakāṣṭhañca dhānyākaṁ bṛhatīdvayam dadyātpācanakaṁ pūrvaṁ jvaritāya jvarāpaham

A digestive decoction made of dry ginger, devadaru, coriander, and the two brihatis should first be given to the feverish patient; it destroys fever.

Verse 3 (garuda.1.170.3)

आरग्वधाभयामुस्तातिक्ताग्रन्थिकनिर्मितः । कषायः पाचनः सामे सशूले च ज्वरेहितः

āragvadhābhayāmustātiktāgranthikanirmitaḥ kaṣāyaḥ pācanaḥ sāme saśūle ca jvarehitaḥ

A decoction of aragvadha, haritaki, musta, bitter tumbi, and granthika is digestive and beneficial in fever accompanied by undigested matter and colic pain.

Verse 4 (garuda.1.170.4)

मधूकसारसिन्धूत्थवचोषणकणाः समाः । श्लक्ष्णं पिष्ट्वाम्भसा नस्यं कुर्यात्संज्ञाप्रबोधनम्

madhūkasārasindhūtthavacoṣaṇakaṇāḥ samāḥ ślakṣṇaṁ piṣṭvāmbhasā nasyaṁ kuryātsaṁjñāprabodhanam

The essence of mahua, rock salt, vacha, and the three pungent spices, taken in equal parts, finely ground and mixed with water, given as nasal drops (nasya), restores consciousness.

Verse 5 (garuda.1.170.5)

त्रिवृद्विशालात्रिफलाकटुकारग्वधैः कृतः । सक्षारो भेदनः क्वाथः पेयः सर्वज्वरापहः

trivṛdviśālātriphalākaṭukāragvadhaiḥ kṛtaḥ sakṣāro bhedanaḥ kvāthaḥ peyaḥ sarvajvarāpahaḥ

A purgative decoction, combined with alkali, of trivrit, nishoth, triphala, kutki, and aragvadha, when drunk, destroys every kind of fever.

Verse 6 (garuda.1.170.6)

महौषधामृतामुस्तचन्दनोशीरधान्यकैः । क्वाथस्तृतीयकं हन्ति शर्करामधुयोजितः

mahauṣadhāmṛtāmustacandanośīradhānyakaiḥ kvāthastṛtīyakaṁ hanti śarkarāmadhuyojitaḥ

A decoction of dry ginger, guduchi, musta, sandalwood, and khus with coriander, taken with sugar and honey, destroys tertian fever (recurring every third day).

Verse 7 (garuda.1.170.7)

अपामगजटाकट्यां लोहितैः सप्ततन्तुभिः । बद्ध्वा वारे रवेर्नूनं ज्वरं हन्ति तृतीयकम्

apāmagajaṭākaṭyāṁ lohitaiḥ saptatantubhiḥ baddhvā vāre ravernūnaṁ jvaraṁ hanti tṛtīyakam

Binding the root of apamarga to the waist with seven threads of red cotton, on a Sunday, certainly destroys tertian fever.

Verse 8 (garuda.1.170.8)

गङ्गाया उत्तरे कूले अपुत्रस्तापसो मृतः । तस्मै तिलोदकं दद्यान्मुञ्चत्यैकाहिको ज्वरः

gaṅgāyā uttare kūle aputrastāpaso mṛtaḥ tasmai tilodakaṁ dadyānmuñcatyaikāhiko jvaraḥ

Offering sesame-water to a childless ascetic who has died on the northern bank of the Ganga causes quotidian fever (recurring daily) to release its hold.

Verse 9 (garuda.1.170.9)

गुडूच्याः क्वाथकल्काभ्यां विफलावासकस्य च । मृद्वीकाया बलायाश्च सिद्धाः स्नेहा ज्वरच्छिदः

guḍūcyāḥ kvāthakalkābhyāṁ viphalāvāsakasya ca mṛdvīkāyā balāyāśca siddhāḥ snehā jvaracchidaḥ

Medicated oils and ghees prepared with the decoction and paste of guduchi, and with vibhitaki, vasa, grapes, and bala, destroy fever.

Verse 10 (garuda.1.170.10)

धात्रीशिवाकणावह्निक्वाथः सर्वज्वरान्तकः । ज्वरातिसारहरणमौषधं प्रवदाम्यथ

dhātrīśivākaṇāvahnikvāthaḥ sarvajvarāntakaḥ jvarātisāraharaṇamauṣadhaṁ pravadāmyatha

A decoction of amalaki, haritaki, chavya, and chitraka puts an end to every fever. Now I shall declare the medicine that removes fever and diarrhoea.

Verse 11 (garuda.1.170.11)

पृश्रिपर्णोबलाविल्वनागरोत्पलधान्यकैः । पाठेन्द्रयवभूनिम्बमुस्तपर्पटकैः शृताः । ज्यन्त्याममतीसारं सज्वरं समहौषधाः

pṛśriparṇobalāvilvanāgarotpaladhānyakaiḥ pāṭhendrayavabhūnimbamustaparpaṭakaiḥ śṛtāḥ jyantyāmamatīsāraṁ sajvaraṁ samahauṣadhāḥ

A medicine prepared with prishniparni, bala, bilva, dry ginger, lotus, coriander, patha, indrayava, bhunimba, musta, and parpataka, together with dry ginger, pacifies chronic ama-diarrhoea even when accompanied by fever.

Verse 12 (garuda.1.170.12)

नागरातिविषामुस्तभूनिम्बामृतवत्सकैः । सर्वज्वरहरः क्वथः सर्वातीसारनाशनः

nāgarātiviṣāmustabhūnimbāmṛtavatsakaiḥ sarvajvaraharaḥ kvathaḥ sarvātīsāranāśanaḥ

A decoction of dry ginger, ativisha, musta, bhunimba, guduchi, and kutaja seeds destroys every kind of fever and every kind of diarrhoea.

Verse 13 (garuda.1.170.13)

मुस्तपर्पटकदिव्यशृङ्गवेरशृतं पयः । शालपर्णो पृश्रिपर्णो बृहती कण्टकारिका

mustaparpaṭakadivyaśṛṅgaveraśṛtaṁ payaḥ śālaparṇo pṛśriparṇo bṛhatī kaṇṭakārikā

Milk boiled with musta, parpataka, and pure ginger; along with shalaparni, prishniparni, brihati, and kantakarika;

Verse 14 (garuda.1.170.14)

बलाश्वदंष्ट्राबिल्वादि पाठानागरधान्यकम् । एतदाहारसंयोगे हितं सर्वातिसारिणाम्

balāśvadaṁṣṭrābilvādi pāṭhānāgaradhānyakam etadāhārasaṁyoge hitaṁ sarvātisāriṇām

— bala, gokshura and kantakari, bilva and the like, patha, dry ginger, and coriander: this dietary combination is beneficial for all sufferers of diarrhoea.

Verse 15 (garuda.1.170.15)

बिल्वचूतास्थिक्वाथश्च खण्डं मध्वतिसारनुत् । अतिसारे हिता तद्वत्कुटजत्वक्कणायुता

bilvacūtāsthikvāthaśca khaṇḍaṁ madhvatisāranut atisāre hitā tadvatkuṭajatvakkaṇāyutā

A decoction of bilva and mango-stone, with sugar and honey, destroys diarrhoea; likewise kutaja bark combined with long pepper is beneficial in diarrhoea.

Verse 16 (garuda.1.170.16)

वत्सकातिविषाविश्वकणाकन्दकषायकः । प्रयुक्तश्चामशूलाढ्ये ह्यतीसारे सशोणित

vatsakātiviṣāviśvakaṇākandakaṣāyakaḥ prayuktaścāmaśūlāḍhye hyatīsāre saśoṇita

A decoction of kutaja seeds, ativisha, dry ginger, long pepper, and lotus-tuber is used in diarrhoea accompanied by ama, colic pain, and blood.

Verse 17 (garuda.1.170.17)

चिकित्साथ ग्रहण्यास्तुग्रहणी चाग्रिनाशिनी । चित्रकाक्वाथक्लकाभ्यां ग्रहणीघ्नं क्षृतं हविः । गुल्मशोथोदरप्लीहशूलार्शोघ्नं प्रदीपनम्

cikitsātha grahaṇyāstugrahaṇī cāgrināśinī citrakākvāthaklakābhyāṁ grahaṇīghnaṁ kṣṛtaṁ haviḥ gulmaśothodaraplīhaśūlārśoghnaṁ pradīpanam

Now the treatment of grahani (chronic diarrhoea) — grahani destroys the digestive fire. Ghee prepared with the decoction and paste of chitraka destroys grahani, and cures abdominal tumours, swelling, abdominal disease, splenic disorders, colic, and piles, while kindling the digestive fire.

Verse 18 (garuda.1.170.18)

सौवर्चलं सैन्धवञ्च विडङ्गौद्भिदमेव च । सामुद्रेण समं पञ्चलवणान्यत्र योजयेत्

sauvarcalaṁ saindhavañca viḍaṅgaudbhidameva ca sāmudreṇa samaṁ pañcalavaṇānyatra yojayet

Sauvarchala, rock salt, bida, sea-salt, and audbhida — these five salts should be combined in equal quantity.

Verse 19 (garuda.1.170.19)

भेषजं शस्त्रक्षाराग्न्यस्त्रिधा वै चार्शसां हरम् । विद्धि तच्चार्शसोघ्नन्तु यद्धि तक्रं नवोद्धृतम्

bheṣajaṁ śastrakṣārāgnyastridhā vai cārśasāṁ haram viddhi taccārśasoghnantu yaddhi takraṁ navoddhṛtam

Medicine, the knife, and caustic-cautery — these are the three means that destroy piles. Freshly-drawn buttermilk should be known as an excellent remedy for piles.

Verse 20 (garuda.1.170.20)

गुडूटीं पिप्पलीयुक्तामभयां घृतभर्जिताम् । त्रिवृदर्शोविनाशार्थं भक्षयेदम्ललोणिकाम्

guḍūṭīṁ pippalīyuktāmabhayāṁ ghṛtabharjitām trivṛdarśovināśārthaṁ bhakṣayedamlaloṇikām

For the destruction of piles, one should take guduchi combined with long pepper, haritaki fried in ghee, trivrit, and sour chuka greens.

Verse 21 (garuda.1.170.21)

तिलेक्षुरससंयोगश्चार्शः कुष्ठ विनाशनः । पञ्चकोलं समरिचं सत्र्यूषणमथाग्निकृत्

tilekṣurasasaṁyogaścārśaḥ kuṣṭha vināśanaḥ pañcakolaṁ samaricaṁ satryūṣaṇamathāgnikṛt

A mixture of sesame and sugarcane juice destroys piles and kushtha. Panchakola (the five pungent herbs) combined with pepper, or the three pungent spices, kindle the digestive fire.

Verse 22 (garuda.1.170.22)

हरीतकी भक्ष्यमाणा नागेरण गुडेन वा । सैन्धवोपहिता वापि सातत्येनाग्निदीपनी

harītakī bhakṣyamāṇā nāgeraṇa guḍena vā saindhavopahitā vāpi sātatyenāgnidīpanī

Haritaki, eaten regularly with long pepper or jaggery, or with rock salt, continually kindles the digestive fire.

Verse 23 (garuda.1.170.23)

फलत्रिकामृतासातिक्ताभूनिम्बनिम्बजः । क्वाथः क्षौद्रयुतो हन्यात्पाण्डुरोगं सकामलम्

phalatrikāmṛtāsātiktābhūnimbanimbajaḥ kvāthaḥ kṣaudrayuto hanyātpāṇḍurogaṁ sakāmalam

A decoction of triphala, guduchi, bitter tumbi, bhunimba, and neem bark, taken with honey, destroys pandu roga and kamala (jaundice).

Verse 24 (garuda.1.170.24)

त्रिवृच्च त्रिफला श्यामा पिप्पली शर्कग मधु । मोदकः सन्निपातान्तो रक्तपित्तज्वरापहः

trivṛcca triphalā śyāmā pippalī śarkaga madhu modakaḥ sannipātānto raktapittajvarāpahaḥ

A sweet ball (modaka) made of trivrit, triphala, nishoth, long pepper, sugar, and honey ends sannipata and destroys the fever of rakta-pitta (bleeding disorders).

Verse 25 (garuda.1.170.25)

वासायां विद्यमानायामाशायां जीवितस्य च । रक्तपित्ती क्षयी कासी किमर्थमवसीदति

vāsāyāṁ vidyamānāyāmāśāyāṁ jīvitasya ca raktapittī kṣayī kāsī kimarthamavasīdati

So long as vasa (adhatoda) is available, and hope of life remains, why should the sufferer of rakta-pitta, consumption, and cough despair?

Verse 26 (garuda.1.170.26)

आटरूपकमृद्वीकापथ्याक्वाथः सशर्करः । क्षौद्राढ्यः कासनिः श्वासरक्तपित्तनिबर्हणः

āṭarūpakamṛdvīkāpathyākvāthaḥ saśarkaraḥ kṣaudrāḍhyaḥ kāsaniḥ śvāsaraktapittanibarhaṇaḥ

A decoction of vasa, grapes, and haritaki, combined with sugar and honey, destroys cough, breathlessness, and rakta-pitta.

Verse 27 (garuda.1.170.27)

वासारसः खण्डमधुयुतः पीतोऽथरक्तजित् । सल्लकीबदरीजम्बुप्रियालाम्रार्जुनं धवः । पीतं क्षीरञ्च मध्वाढ्यं पृथक्छोणितवारणम्

vāsārasaḥ khaṇḍamadhuyutaḥ pīto'tharaktajit sallakībadarījambupriyālāmrārjunaṁ dhavaḥ pītaṁ kṣīrañca madhvāḍhyaṁ pṛthakchoṇitavāraṇam

The juice of vasa, taken with sugar and honey, removes blood disorders. The milky sap of sallaki, badari, jambu, priyala, mango, arjuna, and dhava, taken separately with honey, checks bleeding.

Verse 28 (garuda.1.170.28)

समूलफलपत्राया निर्गुण्ड्याः स्वरसैर्घृतम् । सिद्धं पीत्वा क्षयक्षीणी निर्व्यादिर्भाति देववत्

samūlaphalapatrāyā nirguṇḍyāḥ svarasairghṛtam siddhaṁ pītvā kṣayakṣīṇī nirvyādirbhāti devavat

Ghee prepared with the fresh juice of nirgundi together with its root, fruit, and leaves, when drunk, frees the consumptive patient of his disease, and he shines like a god.

Verse 29 (garuda.1.170.29)

हरीतकी कणा शुण्ठी मरिचं गुडसंयुतम् । कासघ्नो मोदकः प्रोक्तस्तृष्णारोचकनाशनः

harītakī kaṇā śuṇṭhī maricaṁ guḍasaṁyutam kāsaghno modakaḥ proktastṛṣṇārocakanāśanaḥ

A sweet ball made of haritaki, long pepper, dry ginger, and black pepper combined with jaggery is declared to destroy cough, thirst, and loss of appetite.

Verse 30 (garuda.1.170.30)

कण्टकारिगुडूचीभ्यां पृथक्त्रिंशत्पले रसे । प्रस्थं सिद्धं घृतं स्याच्च कासनुद्वह्निदापनम्

kaṇṭakāriguḍūcībhyāṁ pṛthaktriṁśatpale rase prasthaṁ siddhaṁ ghṛtaṁ syācca kāsanudvahnidāpanam

Ghee cooked with the juices of kantakari and guduchi, thirty pala each, and one prastha of ghee, destroys cough and kindles the digestive fire.

Verse 31 (garuda.1.170.31)

कृष्णा धात्री शिता शुण्ठी हक्काघ्नी मधुसंयुता । हिक्काश्वासी पिवेद्भार्ङ्गो सविश्वामुष्णवारिणा

kṛṣṇā dhātrī śitā śuṇṭhī hakkāghnī madhusaṁyutā hikkāśvāsī pivedbhārṅgo saviśvāmuṣṇavāriṇā

Taking long pepper, amalaki, white dry ginger, and hiccup-destroying bhargi with honey, and drinking dry ginger with hot water, pacifies hiccup and breathlessness.

Verse 32 (garuda.1.170.32)

तैलाक्तं स्वरभेदे वा खादिरं धारयेन्मुखे । पथ्यां पिप्पलिकायुक्तां संयुक्तां नागरेण वा

tailāktaṁ svarabhede vā khādiraṁ dhārayenmukhe pathyāṁ pippalikāyuktāṁ saṁyuktāṁ nāgareṇa vā

In hoarseness of voice, a piece of khadira wood smeared with oil should be held in the mouth, or haritaki combined with long pepper or dry ginger should be taken.

Verse 33 (garuda.1.170.33)

विडङ्गत्रिलाचूर्णं छर्दिहृन्मधुना सह । आम्रजम्बूकषायं वा पिबोन्माक्षिकसंयुतम्

viḍaṅgatrilācūrṇaṁ chardihṛnmadhunā saha āmrajambūkaṣāyaṁ vā pibonmākṣikasaṁyutam

Powder of vidanga and triphala, taken with honey, destroys vomiting; or a decoction of mango and jambu should be drunk with honey.

Verse 34 (garuda.1.170.34)

छर्दि सर्वां प्रणुदति तृष्णाञ्चैवापकर्षति । त्रिफला भ्रममूर्छाहृत्पीता सा मधुनापि वा

chardi sarvāṁ praṇudati tṛṣṇāñcaivāpakarṣati triphalā bhramamūrchāhṛtpītā sā madhunāpi vā

This removes every kind of vomiting and also reduces thirst. Triphala, taken with honey, likewise removes giddiness and fainting.

Verse 35 (garuda.1.170.35)

पञ्चगव्यं हितं पानादपस्मारग्रहादिनुत् । कूष्माण्डकरसो वाज्यं सयष्टिकं तदर्थकृत्

pañcagavyaṁ hitaṁ pānādapasmāragrahādinut kūṣmāṇḍakaraso vājyaṁ sayaṣṭikaṁ tadarthakṛt

Drinking panchagavya (the five products of the cow) destroys epilepsy and possession by evil spirits. The juice of kushmanda, combined with ghee and licorice, achieves the same purpose.

Verse 36 (garuda.1.170.36)

ब्राह्मीरसवचाकुष्ठशङ्खपुष्पीभिरेव च । पुराणं सेव्यमुन्मादग्रहापस्मारद्घृनुतम्

brāhmīrasavacākuṣṭhaśaṅkhapuṣpībhireva ca purāṇaṁ sevyamunmādagrahāpasmāradghṛnutam

Old ghee combined with the juice of brahmi, vacha, kushtha, and shankhapushpi destroys madness, possession, and epilepsy; it should be taken.

Verse 37 (garuda.1.170.37)

अश्वगन्धाकषाये च कल्के क्षीरे चतुर्गुणे । घृतपक्वन्तु वातघ्नं वृष्यं मां साय पुत्रकृत्

aśvagandhākaṣāye ca kalke kṣīre caturguṇe ghṛtapakvantu vātaghnaṁ vṛṣyaṁ māṁ sāya putrakṛt

Ghee cooked with the decoction and paste of ashwagandha in fourfold milk destroys vata, is aphrodisiac, builds flesh, and promotes fertility.

Verse 38 (garuda.1.170.38)

नीलीमुण्डीरिकाचूर्णं मधुसर्पिः समन्वितम् । छिन्नाक्वाथं पिबन्हन्ति वातरक्तं सुदुस्तरम्

nīlīmuṇḍīrikācūrṇaṁ madhusarpiḥ samanvitam chinnākvāthaṁ pibanhanti vātaraktaṁ sudustaram

Powder of nili and mundirika taken with honey and ghee, and a decoction of guduchi drunk regularly, destroys even the most stubborn vatarakta.

Verse 39 (garuda.1.170.39)

सगुडाः पञ्च पथ्याश्च कुष्टार्शोवातसादनाः । गडचीस्वरसं कल्कं चूर्णं वा क्वाथमेव वा

saguḍāḥ pañca pathyāśca kuṣṭārśovātasādanāḥ gaḍacīsvarasaṁ kalkaṁ cūrṇaṁ vā kvāthameva vā

Five haritaki fruits taken with jaggery pacify kushtha, piles, and vata. The fresh juice, paste, powder, or decoction of guduchi —

Verse 40 (garuda.1.170.40)

वातरक्तान्तकं कालागुडूचीक्वाथकल्कतः । कुष्ठव्रणादिशमनं शृतमाज्यं सदुग्धकम्

vātaraktāntakaṁ kālāguḍūcīkvāthakalkataḥ kuṣṭhavraṇādiśamanaṁ śṛtamājyaṁ sadugdhakam

— combined with black jaggery, and guduchi's decoction and paste, put an end to vatarakta; ghee cooked with milk pacifies kushtha and wounds.

Verse 41 (garuda.1.170.41)

त्रिफलागुग्गुलुर्वातरक्तमूर्छापहारकः । ऊरुस्तम्भविनाशाय गोमूत्रेण च गुग्गुलुः

triphalāguggulurvātaraktamūrchāpahārakaḥ ūrustambhavināśāya gomūtreṇa ca gugguluḥ

Triphala-guggulu destroys vatarakta and fainting. For the destruction of urustambha (stiffness of the thighs), guggulu should be taken with cow's urine.

Verse 42 (garuda.1.170.42)

शुण्ठीगोक्षुरकक्वाथः सामवातार्तिशूलनुत् । दशमूलामृतैरण्डरास्नानागरदारुभिः

śuṇṭhīgokṣurakakvāthaḥ sāmavātārtiśūlanut daśamūlāmṛtairaṇḍarāsnānāgaradārubhiḥ

A decoction of dry ginger and gokshura destroys ama-laden vata-pain and colic. From dashamula, guduchi, castor, rasna, dry ginger, and devadaru —

Verse 43 (garuda.1.170.43)

क्वाथो हन्ति माहशोथं मरीचगुडसंयुतः । कासघ्नो मोदकः प्रोक्तस्तृष्णारोचकनाशनः

kvātho hanti māhaśothaṁ marīcaguḍasaṁyutaḥ kāsaghno modakaḥ proktastṛṣṇārocakanāśanaḥ

— a decoction made from these, combined with pepper and jaggery, destroys severe swelling. The cough-destroying sweet ball already mentioned also destroys thirst and loss of appetite.

Verse 44 (garuda.1.170.44)

कण्टकारिगुडूचीभ्यां पृथक्त्रिंशत्पले रसे । प्रस्थसिद्धं घृतञ्चैव कासनुद्धृदि दीपनः

kaṇṭakāriguḍūcībhyāṁ pṛthaktriṁśatpale rase prasthasiddhaṁ ghṛtañcaiva kāsanuddhṛdi dīpanaḥ

Ghee cooked with the juices of kantakari and guduchi, thirty pala each, and one prastha of ghee, destroys cough, is beneficial for the heart, and kindles the digestive fire.

Verse 45 (garuda.1.170.45)

कृष्णाधात्रीसिताशुण्ठीमरीचसैन्धवान्वितः । क्वाथ एरण्डतैलेन सामं हन्त्यनिलं गुरुम्

kṛṣṇādhātrīsitāśuṇṭhīmarīcasaindhavānvitaḥ kvātha eraṇḍatailena sāmaṁ hantyanilaṁ gurum

A decoction combined with long pepper, amalaki, sugar, dry ginger, black pepper, and rock salt, taken with castor oil, destroys the heavy, ama-laden wind-disease.

Verse 46 (garuda.1.170.46)

बला पुनर्नवैरण्डबृहतीद्वयगोक्षुरैः । सहिङ्गुलवर्ण पीतं वातशूलविमर्दनम्

balā punarnavairaṇḍabṛhatīdvayagokṣuraiḥ sahiṅgulavarṇa pītaṁ vātaśūlavimardanam

Drinking a vermillion-coloured preparation combined with bala, punarnava, castor, both brihatis, and gokshura pacifies vata-colic.

Verse 47 (garuda.1.170.47)

त्रिफलानिम्बयष्टीककटुकारग्वधैः शृतम् । पाययेन्मधुना मिश्रं दाहशूलोपशान्तये

triphalānimbayaṣṭīkakaṭukāragvadhaiḥ śṛtam pāyayenmadhunā miśraṁ dāhaśūlopaśāntaye

A decoction boiled with triphala, neem, licorice, kutki, and aragvadha, mixed with honey and given to drink, pacifies burning and colic.

Verse 48 (garuda.1.170.48)

त्रिफलापः सयष्टीकाः परिणामार्तिनाशनाः । गोमूत्रशुद्धमण्डूरं त्रिफलाचूर्णसंयुतम् । विलिहन्मधुसर्पिर्भ्यां शूलं हन्ति त्रिदोषजम्

triphalāpaḥ sayaṣṭīkāḥ pariṇāmārtināśanāḥ gomūtraśuddhamaṇḍūraṁ triphalācūrṇasaṁyutam vilihanmadhusarpirbhyāṁ śūlaṁ hanti tridoṣajam

Triphala-water with licorice destroys parinama-shula (pain occurring after digestion). Mandura (iron oxide) purified with cow's urine, taken with triphala powder and licked with honey and ghee, destroys colic caused by all three doshas.

Verse 49 (garuda.1.170.49)

त्रिवृत्कृष्णाहरीतक्यो द्विचतुष्पञ्चभागिकाः । गुटिका गुडतुल्यास्ता विड्विबन्धगदापहाः

trivṛtkṛṣṇāharītakyo dvicatuṣpañcabhāgikāḥ guṭikā guḍatulyāstā viḍvibandhagadāpahāḥ

Trivrit, long pepper, and haritaki, taken in the proportion of two, four, and five parts, formed into pills equal to jaggery in quantity, destroy constipation and its diseases.

Verse 50 (garuda.1.170.50)

हरीतकीयवक्षारपिप्पलीत्रिवृतस्तथा । घृतैश्चूर्णमिदं पेयमुदावर्ताविनाशनम्

harītakīyavakṣārapippalītrivṛtastathā ghṛtaiścūrṇamidaṁ peyamudāvartāvināśanam

Powder of haritaki, barley-alkali, long pepper, and trivrit, taken with ghee, destroys udavarta (reversed movement of vata).

Verse 51 (garuda.1.170.51)

त्रिवृद्धरीतकीश्यामाः स्नुहीक्षीरेण भाविताः । वटिका मूत्रपीतास्ताः श्रेष्टाश्चानाहभेदिकाः

trivṛddharītakīśyāmāḥ snuhīkṣīreṇa bhāvitāḥ vaṭikā mūtrapītāstāḥ śreṣṭāścānāhabhedikāḥ

Pills made of trivrit, haritaki, and shyama, processed with the milky sap of snuhi, taken with urine, are most excellent for breaking up abdominal distension.

Verse 52 (garuda.1.170.52)

त्र्यूषणत्रिफलाधन्यविडङ्गचव्यचित्रकैः । कल्कीकृतैर्घृतं सिद्धं संस्कारं वातगुल्मनुत्

tryūṣaṇatriphalādhanyaviḍaṅgacavyacitrakaiḥ kalkīkṛtairghṛtaṁ siddhaṁ saṁskāraṁ vātagulmanut

Ghee cooked with the paste of the three pungent spices, triphala, coriander, vidanga, chavya, and chitraka, when specially processed, destroys vata-gulma (wind-tumour).

Verse 53 (garuda.1.170.53)

मूलं नागरमानीतं सक्षीरं हृदयार्तिनुत् । सौवचलं तदर्धन्तु शिवानाञ्च घृतं पिबेत्

mūlaṁ nāgaramānītaṁ sakṣīraṁ hṛdayārtinut sauvacalaṁ tadardhantu śivānāñca ghṛtaṁ pibet

Dry ginger root taken with milk pacifies pain of the heart. Sauvarchala salt in half that quantity, together with haritaki-cooked ghee, should also be taken.

Verse 54 (garuda.1.170.54)

कणापाषाणभेदैर्वा शिलाजतुकचूर्णकम् । तण्डुलीभिर्गुडेनापि मूत्रकृच्छ्रीति जीवति

kaṇāpāṣāṇabhedairvā śilājatukacūrṇakam taṇḍulībhirguḍenāpi mūtrakṛcchrīti jīvati

Powder of shilajatu combined with long pepper and pashanabheda, taken with tanduliya and jaggery, restores life to one suffering from painful urination.

Verse 55 (garuda.1.170.55)

अमृतानागरीधात्रीवाजिगन्धात्रिकण्टकाम् । प्रपिबेद्वातरेगार्तः सशूलो मूत्रकृच्छ्रवान्

amṛtānāgarīdhātrīvājigandhātrikaṇṭakām prapibedvātaregārtaḥ saśūlo mūtrakṛcchravān

One afflicted with vata disease, colic pain, and painful urination should take guduchi, dry ginger, amalaki, ashwagandha, and gokshura.

Verse 56 (garuda.1.170.56)

सितातुल्यो यवक्षारः सर्वकृच्छ्रनिवारणः । निदिग्धिकारसो वापि सक्षौद्रः कृच्छ्रनाशनः

sitātulyo yavakṣāraḥ sarvakṛcchranivāraṇaḥ nidigdhikāraso vāpi sakṣaudraḥ kṛcchranāśanaḥ

Barley-alkali equal in quantity to sugar prevents every kind of painful [urinary] disorder. The juice of kantakari with honey likewise destroys such disorders.

Verse 57 (garuda.1.170.57)

लवणं त्रिफलाकल्कैर्मूत्राघातहरं स्मृतम् । मूत्रे विरुद्धे कर्पूरचूर्णं लिङ्गे प्रवेशयेत्

lavaṇaṁ triphalākalkairmūtrāghātaharaṁ smṛtam mūtre viruddhe karpūracūrṇaṁ liṅge praveśayet

Salt combined with triphala paste is held to destroy urinary obstruction. When the flow of urine goes awry, camphor powder should be introduced into the urinary passage.

Verse 58 (garuda.1.170.58)

क्वाथश्च शिग्रुमूलोत्थः कटूष्णोश्मानिपातनः । सर्वमेहहरोधात्र्या रसःक्षौद्रनिशायुतः । त्रिफलादारुदार्व्यष्टक्वाथः क्षौद्रेण मेहहा

kvāthaśca śigrumūlotthaḥ kaṭūṣṇośmānipātanaḥ sarvamehaharodhātryā rasaḥkṣaudraniśāyutaḥ triphalādārudārvyaṣṭakvāthaḥ kṣaudreṇa mehahā

A decoction of shigru root, pungent and hot, dislodges stones. Amalaki juice combined with honey and turmeric destroys every kind of urinary disorder; a decoction of triphala, devadaru, and daruharidra, with honey, destroys urinary disorders.

Verse 59 (garuda.1.170.59)

अस्वप्नं च व्यवायं च व्यायामाश्चिन्तनानि च । स्थौल्यमिच्छन्पपरित्यक्तं क्रमेणाभिप्रवर्धयेत्

asvapnaṁ ca vyavāyaṁ ca vyāyāmāścintanāni ca sthaulyamicchanpaparityaktaṁ krameṇābhipravardhayet

Wakefulness at night, sexual indulgence, exercise, and anxious thinking — one desiring to gain weight should give these up and gradually build up nourishment instead.

Verse 60 (garuda.1.170.60)

यवश्यामाकभोजी स्यास्थौल्यकृन्मधुवारिणा । उष्णमन्नं समण्डं वा पिबन्कृशतनुर्भवेत्

yavaśyāmākabhojī syāsthaulyakṛnmadhuvāriṇā uṣṇamannaṁ samaṇḍaṁ vā pibankṛśatanurbhavet

One who eats barley and shyamaka millet, and drinks honey-water, becomes thin; one who drinks hot food with rice-gruel likewise becomes lean of body.

Verse 61 (garuda.1.170.61)

सचव्यजीरकं व्योषा हिङ्गुसौवर्चलामलाः । मधुना रक्तवः पीता मेधोघ्ना सर्वदीपनाः

sacavyajīrakaṁ vyoṣā hiṅgusauvarcalāmalāḥ madhunā raktavaḥ pītā medhoghnā sarvadīpanāḥ

Chavya, cumin, the three pungent spices, asafoetida, sauvarchala, and amalaki, taken with honey, though building blood, destroy excess fat and kindle the digestive fire.

Verse 62 (garuda.1.170.62)

चतुर्गुणे जले मूत्रे द्विगुणे चित्रकाणि च । कल्कैः सिद्ध घृत प्रस्थं सक्षीरं जठरी पिबेत्

caturguṇe jale mūtre dviguṇe citrakāṇi ca kalkaiḥ siddha ghṛta prasthaṁ sakṣīraṁ jaṭharī pibet

One prastha of ghee, cooked in fourfold water and twofold cow's urine with a paste of chitraka, should be given, together with milk, to a patient suffering from an enlarged spleen.

Verse 63 (garuda.1.170.63)

क्रमवृद्ध्या दशाहानि दश पैप्पालिकं दिनम् । वर्धयेत्पयसा सार्धं तथैवापानयेत्पुनः

kramavṛddhyā daśāhāni daśa paippālikaṁ dinam vardhayetpayasā sārdhaṁ tathaivāpānayetpunaḥ

For ten days the dose of pippali powder, taken with milk, should be gradually increased, and thereafter it should likewise be gradually decreased again.

Verse 64 (garuda.1.170.64)

क्षीरषष्टिकभोजीस्यादेवं कृष्णसहस्रकम् । बृंहणं मुद्गमायुष्यं प्लीहोदरविनाशनम्

kṣīraṣaṣṭikabhojīsyādevaṁ kṛṣṇasahasrakam bṛṁhaṇaṁ mudgamāyuṣyaṁ plīhodaravināśanam

The patient should then be fed on milk and shashtika rice — this regimen should be carried on up to a thousand peppercorns. Mung bean is nourishing, life-prolonging, and destroys diseases of the spleen and abdomen.

Verse 65 (garuda.1.170.65)

पुनर्नवाक्वाथकल्कैः सिद्धं शोथहरं घृतम् । गावा मत्रेण संसेव्यं पिप्पली वा पयोऽन्विताः । गुडन वाभयां तुल्यां विश्वं वा शोथरोगिणा

punarnavākvāthakalkaiḥ siddhaṁ śothaharaṁ ghṛtam gāvā matreṇa saṁsevyaṁ pippalī vā payo'nvitāḥ guḍana vābhayāṁ tulyāṁ viśvaṁ vā śotharogiṇā

Ghee prepared with the decoction and paste of punarnava destroys swelling; it should be given to a swelling-patient with cow's urine, or with long pepper and milk, or with jaggery, or with dry ginger equal to haritaki.

Verse 66 (garuda.1.170.66)

तैलमेरण्डजं पीत्वा बलासिद्धं पयोऽन्वितम् । आध्मानशूलोपचितामन्त्रवृद्धिञ्जयेन्नरः

tailameraṇḍajaṁ pītvā balāsiddhaṁ payo'nvitam ādhmānaśūlopacitāmantravṛddhiñjayennaraḥ

Castor oil, drunk together with milk cooked with bala, overcomes distension, colic, and hernia in an afflicted man.

Verse 67 (garuda.1.170.67)

भ्रष्टोरुचकतैलेन कल्कः पथ्यासमुद्भवः । कृष्णसैन्धवसंयुक्तो वद्धिरोगहरः परः

bhraṣṭorucakatailena kalkaḥ pathyāsamudbhavaḥ kṛṣṇasaindhavasaṁyukto vaddhirogaharaḥ paraḥ

A paste of haritaki made in roasted-gram oil, combined with black pepper and rock salt, is an excellent destroyer of the hernia disease (vriddhi).

Verse 68 (garuda.1.170.68)

निर्गुण्डीमूलनस्येन गण्डमाला विनश्यति । स्मुहीगण्डीरिकास्वेदो नाशयेदर्बुदानि च

nirguṇḍīmūlanasyena gaṇḍamālā vinaśyati smuhīgaṇḍīrikāsvedo nāśayedarbudāni ca

Nasal application of nirgundi root destroys goitre. Fomentation with snuhi and gandirika also destroys tumours.

Verse 69 (garuda.1.170.69)

हस्तिकर्णपलाशस्य गलगण्डं तु लेपतः । धत्तूरैरण्डनिर्गुण्डीवर्षाभूशिग्रुसर्षपैः

hastikarṇapalāśasya galagaṇḍaṁ tu lepataḥ dhattūrairaṇḍanirguṇḍīvarṣābhūśigrusarṣapaiḥ

A paste of hastikarna-palasha destroys goitre. Dhatura, castor, nirgundi, punarnava, shigru, and mustard —

Verse 70 (garuda.1.170.70)

प्रलेपःश्लीपदं हन्ति चिरोत्थमतिदारुणम् । शोभाञ्जनकसिन्धृत्थहिङ्गुं विद्रधिनाशनम्

pralepaḥślīpadaṁ hanti cirotthamatidāruṇam śobhāñjanakasindhṛtthahiṅguṁ vidradhināśanam

— as a paste destroys shlipada (elephantiasis), however longstanding and dreadful it may be. Shigru, rock salt, and asafoetida destroy abscesses.

Verse 71 (garuda.1.170.71)

शरपुङ्खा मधुयुता यात्सर्स्वव्रणगेपणी । निम्बपत्रस्य वालेपः श्वयथुव्रणगेपणः

śarapuṅkhā madhuyutā yātsarsvavraṇagepaṇī nimbapatrasya vālepaḥ śvayathuvraṇagepaṇaḥ

Sharapunkha, taken with honey, heals every kind of wound. A paste of neem leaves pacifies swelling and wounds.

Verse 72 (garuda.1.170.72)

त्रिफला खदिरो दार्वो न्यग्रोधो व्रणशोधनः । सद्यः क्षतं व्रणं वैद्यः सशूलं परिषेचयेत्

triphalā khadiro dārvo nyagrodho vraṇaśodhanaḥ sadyaḥ kṣataṁ vraṇaṁ vaidyaḥ saśūlaṁ pariṣecayet

Triphala, khadira, devadaru, and the banyan cleanse wounds. A fresh wound, when accompanied by pain, should be irrigated by the physician.

Verse 73 (garuda.1.170.73)

यष्टीमधुकयुक्तेन किञ्चिदुष्णेन सर्पिषा । बुद्ध्वागन्तुव्रणान्वैद्यो घृतक्षौद्रसमन्विताम्

yaṣṭīmadhukayuktena kiñciduṣṇena sarpiṣā buddhvāgantuvraṇānvaidyo ghṛtakṣaudrasamanvitām

With ghee containing licorice, slightly warmed; having recognized wounds caused by an external agent, the physician, using a preparation of ghee and honey —

Verse 74 (garuda.1.170.74)

शीतां क्रियां प्रयुञ्जीत पित्तरक्तोष्मनाशिनीम् । क्वाथो वंशत्वगेरण्डश्वदंष्ट्रवनिदाकृतः

śītāṁ kriyāṁ prayuñjīta pittaraktoṣmanāśinīm kvātho vaṁśatvageraṇḍaśvadaṁṣṭravanidākṛtaḥ

— should apply a cooling treatment, one that destroys the heat of pitta and blood. From a decoction of bamboo bark, castor, and gokshura —

Verse 75 (garuda.1.170.75)

सहिङ्गुसैन्धवः पीतः कोष्ठस्थं स्त्रावयेदसृक् । यवकोलकुलत्थानां निःस्नेहेन रसेन वा

sahiṅgusaindhavaḥ pītaḥ koṣṭhasthaṁ strāvayedasṛk yavakolakulatthānāṁ niḥsnehena rasena vā

— taken with asafoetida and rock salt, blood lodged in the abdomen is expelled. With a fat-free broth of barley, jujube, and horse gram,

Verse 76 (garuda.1.170.76)

भुञ्जीतान्नं यवाग्वा वा पिवेत्सैन्धवसंयुतम् । करञ्जारिष्टनिर्गुण्डीरसो हन्याद्व्रणक्रिमीन्

bhuñjītānnaṁ yavāgvā vā pivetsaindhavasaṁyutam karañjāriṣṭanirguṇḍīraso hanyādvraṇakrimīn

— food or gruel should be taken with rock salt. The juice of karanja, neem, and nirgundi destroys worms in a wound.

Verse 77 (garuda.1.170.77)

त्रिफलाचूर्णसंयुक्तो गुग्गुलुर्वटकीकृतः । निर्यन्त्रणो विबन्धघ्नो व्रधनगेपणः

triphalācūrṇasaṁyukto guggulurvaṭakīkṛtaḥ niryantraṇo vibandhaghno vradhanagepaṇaḥ

Pills of guggulu combined with triphala powder, even without elaborate preparation, destroy constipation and hernia.

Verse 78 (garuda.1.170.78)

दूर्वास्वरससिद्धं वा तलं कम्पिल्लकेन वा । दार्वोत्वचश्च कल्केन प्रधानं व्रणरोपणम्

dūrvāsvarasasiddhaṁ vā talaṁ kampillakena vā dārvotvacaśca kalkena pradhānaṁ vraṇaropaṇam

Oil prepared with the fresh juice of durva grass, or oil made with the paste of kampillaka and devadaru bark, is the very best for healing wounds.

Chapter 169All chaptersChapter 171