Avanti Khanda · Chapter 241
The Greatness of Pingaleshvara
Verse 1 (skanda.5.241.1)
श्रीमार्कण्डेय उवाच - ततो गच्छेन्महाराज पिङ्गलावर्तमुत्तमम्। सङ्गमस्य समीपस्थं रेवाया उत्तरे तटे। हव्यवाहेन राजेन्द्र स्थापितः पिङ्गलेश्वरः
śrīmārkaṇḍeya uvāca - tato gacchenmahārāja piṅgalāvartamuttamam| saṅgamasya samīpasthaṁ revāyā uttare taṭe| havyavāhena rājendra sthāpitaḥ piṅgaleśvaraḥ
Shri Markandeya said: "Then, O great king, one should go to the excellent Pingalavarta, situated near the confluence, on the northern bank of the Reva, O Rajendra, where Pingaleshvara was established by Havyavaha, the Fire."
Verse 2 (skanda.5.241.2)
युधिष्ठिर उवाच - हव्यवाहेन भगवन्नीश्वरः स्थापितः कथम्। एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसादाद्वक्तुमर्हसि
yudhiṣṭhira uvāca - havyavāhena bhagavannīśvaraḥ sthāpitaḥ katham| etadākhyāhi me sarvaṁ prasādādvaktumarhasi
Yudhishthira said: "O venerable one, how did Havyavaha establish Ishvara? Tell me all this out of your grace; you should speak of it."
Verse 3 (skanda.5.241.3)
मार्कण्डेय उवाच - शम्भुना रेतसा राजंस्तर्पितो हव्यवाहनः। प्राप्तसौख्येन रौद्रेण गौर्याक्रीडनचेतसा
mārkaṇḍeya uvāca - śambhunā retasā rājaṁstarpito havyavāhanaḥ| prāptasaukhyena raudreṇa gauryākrīḍanacetasā
Markandeya said: "O king, Havyavahana was made to drink the seed of Shambhu — of Rudra, who had found bliss and whose mind was set upon sporting with Gauri."
Verse 4 (skanda.5.241.4)
हव्यवाहमुखे क्षिप्तं रुद्रेणामिततेजसा। रुद्रस्य रेतसा दग्धस्तीर्थयात्राकृतादरः
havyavāhamukhe kṣiptaṁ rudreṇāmitatejasā| rudrasya retasā dagdhastīrthayātrākṛtādaraḥ
It was cast into the mouth of Havyavaha by Rudra of measureless splendor; burnt by Rudra's seed, he became devoted to the pilgrimage of sacred fords.
Verse 5 (skanda.5.241.5)
सागरांश्च नदीर्गत्वा क्रमाद्रेवां समागतः। चचार परया भक्त्या ध्यानमुग्रं हुताशनः
sāgarāṁśca nadīrgatvā kramādrevāṁ samāgataḥ| cacāra parayā bhaktyā dhyānamugraṁ hutāśanaḥ
Having gone to the oceans and rivers, he gradually arrived at the Reva; Hutashana, the Fire, practiced fierce meditation with supreme devotion.
Verse 6 (skanda.5.241.6)
वायुभक्षः शतं साग्रं यावत्तेपे हुताशनः। तावत्तुष्टो महादेवो वरदो जातवेदसः। संनिधौ समुपेत्याथ वचनं चेदमब्रवीत्
vāyubhakṣaḥ śataṁ sāgraṁ yāvattepe hutāśanaḥ| tāvattuṣṭo mahādevo varado jātavedasaḥ| saṁnidhau samupetyātha vacanaṁ cedamabravīt
Feeding on air alone, Hutashana practiced austerity for a little more than a hundred years; then Mahadeva, the boon-giver, pleased, drew near Jatavedas and spoke these words.
Verse 7 (skanda.5.241.7)
ईश्वर उवाच - वरं वृणीष्व हव्याश यस्ते मनसि वर्तते
īśvara uvāca - varaṁ vṛṇīṣva havyāśa yaste manasi vartate
Ishvara said: "Choose a boon, O eater of oblations, whatever is in your mind."
Verse 8 (skanda.5.241.8)
वह्निरुवाच - नमस्ते सर्वलोकेश उग्रमूर्ते नमोऽस्तु ते। रेतसा तव संदग्धः कुष्ठी जातो महेश्वर। कृपां कुरु महादेव मम रोगं विनाशय
vahniruvāca - namaste sarvalokeśa ugramūrte namo'stu te| retasā tava saṁdagdhaḥ kuṣṭhī jāto maheśvara| kṛpāṁ kuru mahādeva mama rogaṁ vināśaya
Vahni said: "Salutations to you, Lord of all worlds; salutations to you of fierce form. Burnt by your seed I have become a leper, O Maheshvara. Have mercy, O Mahadeva; destroy my disease."
Verse 9 (skanda.5.241.9)
ईश्वर उवाच - हव्यवाह भवारोगो मत्प्रसादाच्च सत्वरम्। अत्र तीर्थे कृतस्नानः स्वरूपं प्रतिपत्स्यसे
īśvara uvāca - havyavāha bhavārogo matprasādācca satvaram| atra tīrthe kṛtasnānaḥ svarūpaṁ pratipatsyase
Ishvara said: "O Havyavaha, be free of disease swiftly by my grace; having bathed at this ford, you shall regain your own form."
Verse 10 (skanda.5.241.10)
इत्युक्त्वा च महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत। अनन्तरं हव्यवाहः सस्नौ रेवाजले त्वरन्
ityuktvā ca mahādevastatraivāntaradhīyata| anantaraṁ havyavāhaḥ sasnau revājale tvaran
Having said this, Mahadeva vanished on the spot; thereafter Havyavaha swiftly bathed in the waters of the Reva.
Verse 11 (skanda.5.241.11)
तदैव रोगनिर्मुक्तोऽभवद्दिव्यस्वरूपवान्। स्थापयामास देवेशं स वह्निः पिङ्गलेश्वरम्
tadaiva roganirmukto'bhavaddivyasvarūpavān| sthāpayāmāsa deveśaṁ sa vahniḥ piṅgaleśvaram
At that very moment he became free of disease and possessed of a divine form; that Vahni established the Lord of gods there as Pingaleshvara.
Verse 12 (skanda.5.241.12)
नाम्ना संपूजयामास तुष्टाव स्तुतिभिर्मुदा। ततो जगाम देशं स्वं देवानां हव्यवाहनः
nāmnā saṁpūjayāmāsa tuṣṭāva stutibhirmudā| tato jagāma deśaṁ svaṁ devānāṁ havyavāhanaḥ
He worshipped him by name and joyfully pleased him with hymns of praise; then Havyavahana, carrier of the gods' oblations, departed to his own realm.
Verse 13 (skanda.5.241.13)
हव्यवाहेन भूपैवं स्थापितः पिङ्गलेश्वरः। जितक्रोधो हि यस्तत्र उपवासं समाचरेत्
havyavāhena bhūpaivaṁ sthāpitaḥ piṅgaleśvaraḥ| jitakrodho hi yastatra upavāsaṁ samācaret
Thus, O king, Pingaleshvara was established by Havyavaha. Whoever, with anger conquered, observes a fast there —
Verse 14 (skanda.5.241.14)
अतिरान्त्रफलं तस्य अन्ते रुद्रत्वमाप्नुयात्। गुणान्विताय विप्राय कपिलां तत्र भारत
atirāntraphalaṁ tasya ante rudratvamāpnuyāt| guṇānvitāya viprāya kapilāṁ tatra bhārata
obtains the fruit of the Atiratra rite, and in the end attains the state of a Rudra. And, O Bharata, whoever there gives to a virtuous brahmin a tawny cow —
Verse 15 (skanda.5.241.15)
अलंकृत्य सवत्सां च शक्त्यालङ्कारभूषिताम्। यः प्रयच्छति राजेन्द्र स गच्छेत्परमां गतिम्
alaṁkṛtya savatsāṁ ca śaktyālaṅkārabhūṣitām| yaḥ prayacchati rājendra sa gacchetparamāṁ gatim
adorned, together with her calf, decorated with ornaments to the best of his ability, O Rajendra — he attains the supreme state.