Skip to main content

Avanti Khanda · Chapter 385

The Recitation of the Roll of Tirthas

Chapter 384All chaptersChapter 386

Verse 1 (skanda.5.385.1)

सूत उवाच। इत्युक्त्वोपररामथ पाण्डोः पुत्राय वै मुनिः। मृकण्डतनयो धीमान्सप्तकल्पस्मरः पुरः।

sūta uvāca| ityuktvopararāmatha pāṇḍoḥ putrāya vai muniḥ| mṛkaṇḍatanayo dhīmānsaptakalpasmaraḥ puraḥ||

Suta said: Having said this, the sage, the wise son of Mrikandu, who remembered seven kalpas, then fell silent before the son of Pandu.

Verse 2 (skanda.5.385.2)

मार्कण्डमुनिना प्रोक्तं यथा पार्थाय सत्तमाः। तथा वः कथितं सर्वं रेवामाहात्म्यमुत्तमम्।

mārkaṇḍamuninā proktaṁ yathā pārthāya sattamāḥ| tathā vaḥ kathitaṁ sarvaṁ revāmāhātmyamuttamam||

O most excellent sages, just as it was told by the sage Markandeya to Partha, so has the entire excellent glory of the Reva been told to you.

Verse 3 (skanda.5.385.3)

इयं पुण्या सरिच्छ्रेष्ठा रेवा विश्वैकपावनी। रुद्रदेहसमुद्भूता सर्वभूताभयप्रदा।

iyaṁ puṇyā saricchreṣṭhā revā viśvaikapāvanī| rudradehasamudbhūtā sarvabhūtābhayapradā||

This holy Reva, the foremost of rivers, the sole purifier of the universe, arisen from the body of Rudra, bestows fearlessness upon all beings.

Verse 4 (skanda.5.385.4)

ओङ्कारजलधिं यावदुवाच भृगुनन्दनः। तीर्थसङ्गमभेदान्वै धर्मपुत्राय पृच्छते।

oṅkārajaladhiṁ yāvaduvāca bhṛgunandanaḥ| tīrthasaṅgamabhedānvai dharmaputrāya pṛcchate||

As far as the ocean at Omkara, the son of Bhrigu spoke, to Dharma's son as he inquired, of the distinctions among the confluences of the tirthas.

Verse 5 (skanda.5.385.5)

समासेनैव मुनयस्तथाहं कथयामि वः। सप्तषष्टिसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथैव च।

samāsenaiva munayastathāhaṁ kathayāmi vaḥ| saptaṣaṣṭisahasrāṇi ṣaṣṭikoṭyastathaiva ca||

O sages, I too shall tell you likewise, in summary: sixty-seven thousand tirthas, and likewise sixty crores,

Verse 6 (skanda.5.385.6)

कथं केनात्र शक्यन्ते वक्तुं वर्षशतैरपि। तथाप्यत्र मुनिश्रेष्ठाः प्रोक्तं पार्थाय वै यथा।

kathaṁ kenātra śakyante vaktuṁ varṣaśatairapi| tathāpyatra muniśreṣṭhāḥ proktaṁ pārthāya vai yathā||

how, and by whom, could they be told even in a hundred years? Nevertheless, O best of sages, as it was told to Partha,

Verse 7 (skanda.5.385.7)

तीर्थमोंकारमारभ्य वक्ष्ये तीर्थावलिं शुभाम्। प्रोच्यमानां समासेन तां शृणुध्वं महर्षयः।

tīrthamoṁkāramārabhya vakṣye tīrthāvaliṁ śubhām| procyamānāṁ samāsena tāṁ śṛṇudhvaṁ maharṣayaḥ||

beginning from the tirtha of Omkara, I shall recount that auspicious series of tirthas, being told in summary; hear it, O great sages.

Verse 8 (skanda.5.385.8)

नत्वा सोमं महेशानं नत्वा ब्रह्माच्युतावुभौ। सरस्वतीं गणेशानं देव्यासाङ्घ्रिपञ्कजम्।

natvā somaṁ maheśānaṁ natvā brahmācyutāvubhau| sarasvatīṁ gaṇeśānaṁ devyāsāṅghripañkajam||

Having bowed to Soma and to Maheshana, having bowed to both Brahma and Achyuta, to Sarasvati, to Ganesha, and to the lotus feet of the Goddess,

Verse 9 (skanda.5.385.9)

पूर्वाचार्यांस्तथा सर्वान्दृष्ट्वादृष्टार्थवेदिनः। प्रणम्य नर्मदां देवीं वक्ष्ये तीर्थावलिं त्विमाम्।

pūrvācāryāṁstathā sarvāndṛṣṭvādṛṣṭārthavedinaḥ| praṇamya narmadāṁ devīṁ vakṣye tīrthāvaliṁ tvimām||

and likewise all the former acharyas, knowers of things seen and unseen, having bowed to the Goddess Narmada, I shall recount this series of tirthas.

Verse 10 (skanda.5.385.10)

ओं नमो विश्वरूपाय ओङ्कारायाखिलात्मने। यमारभ्ये प्रवक्ष्यामि रेवातीर्थावलिं द्विजाः।

oṁ namo viśvarūpāya oṅkārāyākhilātmane| yamārabhye pravakṣyāmi revātīrthāvaliṁ dvijāḥ||

Om, salutation to the one of universal form, to Omkara, the Self of all — from whom, O brahmins, I shall now proceed to recount the series of tirthas of the Reva.

Verse 11 (skanda.5.385.11)

अस्मिन्मार्कण्डगदिते रेवातीर्थक्रमे शुभे। पुराणसंहिताध्याया मार्कण्डाश्रमवर्णनम्।

asminmārkaṇḍagadite revātīrthakrame śubhe| purāṇasaṁhitādhyāyā mārkaṇḍāśramavarṇanam||

In this auspicious sequence of the tirthas of the Reva, spoken by Markandeya, within the chapters of this Purana-samhita, there is the description of Markandeya's hermitage,

Verse 12 (skanda.5.385.12)

ततः प्रश्नाधिकारश्च प्रशंसा नर्मदोद्भवा। तथा पञ्चदशानां च प्रवाहानां प्रकीर्तनम्।

tataḥ praśnādhikāraśca praśaṁsā narmadodbhavā| tathā pañcadaśānāṁ ca pravāhānāṁ prakīrtanam||

then the topic of the original questioning, the praise of the origin of the Narmada, and likewise the recitation of the fifteen streams,

Verse 13 (skanda.5.385.13)

नामनिर्वचनं तद्वत्तथा कल्पसमुद्भवाः। एकविंशतिकल्पानां तद्वन्नामानुकीर्तनम्।

nāmanirvacanaṁ tadvattathā kalpasamudbhavāḥ| ekaviṁśatikalpānāṁ tadvannāmānukīrtanam||

likewise the etymology of its name, and its origins in the various kalpas; likewise the recitation of the names of the twenty-one kalpas,

Verse 14 (skanda.5.385.14)

मार्कण्डेयानुभूतानां सप्तानां लक्षणानि च। माहात्म्यं चैव रेवायाः शिवविष्ण्वोस्तथैव च।

mārkaṇḍeyānubhūtānāṁ saptānāṁ lakṣaṇāni ca| māhātmyaṁ caiva revāyāḥ śivaviṣṇvostathaiva ca||

the characteristics of the seven ages experienced by Markandeya, and the greatness of the Reva, and likewise of Shiva and Vishnu,

Verse 15 (skanda.5.385.15)

संहारलक्षणं तद्वदोङ्कारस्य च सम्भवः। तथैवौंकारमाहात्म्यममरकण्टकीर्तनम्।

saṁhāralakṣaṇaṁ tadvadoṅkārasya ca sambhavaḥ| tathaivauṁkāramāhātmyamamarakaṇṭakīrtanam||

likewise the characteristic of the cosmic dissolution, the origin of Omkara, and likewise the greatness of Omkara, the account of Amarakantaka,

Verse 16 (skanda.5.385.16)

अमरेश्वरतीर्थं च तथा दारुवनं महत्। दारुकेश्वरतीर्थं च तीर्थं वै चरुकेश्वरम्।

amareśvaratīrthaṁ ca tathā dāruvanaṁ mahat| dārukeśvaratīrthaṁ ca tīrthaṁ vai carukeśvaram||

the tirtha of Amareshvara, and likewise the great Daruvana forest, the tirtha of Darukeshvara, and indeed the tirtha of Charukeshvara,

Verse 17 (skanda.5.385.17)

चरुकासङ्गमस्तद्व्यद्वतीपातेश्वरं तथा। पातालेश्वरतीर्थं च कोटियज्ञाह्वयं तथा।

carukāsaṅgamastadvyadvatīpāteśvaraṁ tathā| pātāleśvaratīrthaṁ ca koṭiyajñāhvayaṁ tathā||

the confluence with the Charuka, and likewise Vyadvati-Pateshvara, the tirtha of Pataleshvara, and likewise the tirtha called Kotiyajna,

Verse 18 (skanda.5.385.18)

वरुणेश्वरतीर्थं च लिङ्गान्यष्टोत्तरं शतम्। सिद्धेश्वरं यमेशं च ब्रह्मेश्वरमतः परम्।

varuṇeśvaratīrthaṁ ca liṅgānyaṣṭottaraṁ śatam| siddheśvaraṁ yameśaṁ ca brahmeśvaramataḥ param||

the tirtha of Varuneshvara, the hundred and eight lingas, Siddheshvara, Yamesha, and thereafter Brahmeshvara,

Verse 19 (skanda.5.385.19)

सारस्वतं चाष्टरुद्रं सावित्रं सोमसंज्ञितम्। शिवखातं महातीर्थं रुद्रावर्तं द्विजोत्तमाः।

sārasvataṁ cāṣṭarudraṁ sāvitraṁ somasaṁjñitam| śivakhātaṁ mahātīrthaṁ rudrāvartaṁ dvijottamāḥ||

O best of the twice-born, Sarasvata, the eight Rudras, Savitra, the tirtha called Soma, the great tirtha Shivakhata, and Rudravarta,

Verse 20 (skanda.5.385.20)

ब्रह्मावर्तं परं तीर्थं सूर्यावर्तमतः परम्। पिप्पलावर्ततीर्थं च पिप्पल्याश्चैव सङ्गमः।

brahmāvartaṁ paraṁ tīrthaṁ sūryāvartamataḥ param| pippalāvartatīrthaṁ ca pippalyāścaiva saṅgamaḥ||

the supreme tirtha Brahmavarta, thereafter Suryavarta, the tirtha Pippalavarta, and likewise the confluence with the Pippali,

Verse 21 (skanda.5.385.21)

अमरकण्टमाहात्म्यं कपिलासङ्गमस्तथा। विशल्यासम्भवश्चापि भृगुतुङ्गाद्रिकीर्तनम्।

amarakaṇṭamāhātmyaṁ kapilāsaṅgamastathā| viśalyāsambhavaścāpi bhṛgutuṅgādrikīrtanam||

the greatness of Amarakantaka, and likewise the confluence with the Kapila, the origin of the Vishalya, and the account of Bhrigutunga mountain,

Verse 22 (skanda.5.385.22)

विशल्यासङ्गमः पुण्यः करमर्दासमागमः। करमर्देश्वरं तीर्थं चक्रतीर्थमनुत्तमम्।

viśalyāsaṅgamaḥ puṇyaḥ karamardāsamāgamaḥ| karamardeśvaraṁ tīrthaṁ cakratīrthamanuttamam||

the holy confluence with the Vishalya, the meeting with the Karamarda, the tirtha of Karamardeshvara, and the unsurpassed Chakra tirtha,

Verse 23 (skanda.5.385.23)

सङ्गमो नीलगङ्गायाः विध्वंसस्त्रिपुरस्य च। कीर्तनं तीर्थदानानां मधुकतृतीयाव्रतम्।

saṅgamo nīlagaṅgāyāḥ vidhvaṁsastripurasya ca| kīrtanaṁ tīrthadānānāṁ madhukatṛtīyāvratam||

the confluence with the Nilaganga, the destruction of Tripura, the recounting of the gifts pertaining to tirthas, and the Madhuka-tritiya vow,

Verse 24 (skanda.5.385.24)

अप्सरेश्वरतीर्थं च देहक्षेपे विधिस्ततः। तीर्थं ज्वालेश्वरं नाम ज्वालायाः सङ्गमस्तथा।

apsareśvaratīrthaṁ ca dehakṣepe vidhistataḥ| tīrthaṁ jvāleśvaraṁ nāma jvālāyāḥ saṅgamastathā||

the tirtha of Apsareshvara, and then the rule for the casting off of the body, the tirtha named Jvaleshvara, and likewise the confluence with the Jvala,

Verse 25 (skanda.5.385.25)

शक्रतीर्थं कुशावर्तं हंसतीर्थं तथैव च। अम्बरीषस्य तीर्थं च महाकालेश्वरं तथा।

śakratīrthaṁ kuśāvartaṁ haṁsatīrthaṁ tathaiva ca| ambarīṣasya tīrthaṁ ca mahākāleśvaraṁ tathā||

the Shakra tirtha, Kushavarta, and likewise the Hansa tirtha, the tirtha of Ambarisha, and Mahakaleshvara,

Verse 26 (skanda.5.385.26)

मातृकेश्वरतीर्थं च भृगुतुङ्गानुवर्णनम्। तत्र भैरवमाहात्म्यं चपलेश्वरकीर्तनम्।

mātṛkeśvaratīrthaṁ ca bhṛgutuṅgānuvarṇanam| tatra bhairavamāhātmyaṁ capaleśvarakīrtanam||

the tirtha of Matrikeshvara, the description of Bhrigutunga, there the greatness of Bhairava, and the account of Chapaleshvara,

Verse 27 (skanda.5.385.27)

चण्डपाणेश्च माहात्म्यं कावेरीसङ्गमस्तथा। कुबेरेश्वरतीर्थं च वाराहीसङ्गमस्तथा।

caṇḍapāṇeśca māhātmyaṁ kāverīsaṅgamastathā| kubereśvaratīrthaṁ ca vārāhīsaṅgamastathā||

the greatness of Chandapani, and likewise the confluence with the Kaveri, the tirtha of Kubereshvara, and the confluence with the Varahi,

Verse 28 (skanda.5.385.28)

सङ्गमश्चण्डवेगायास्तीर्थं चण्डेश्वरं तथा। एरण्डीसङ्गमः पुण्य एरण्डेश्वरमुत्तमम्।

saṅgamaścaṇḍavegāyāstīrthaṁ caṇḍeśvaraṁ tathā| eraṇḍīsaṅgamaḥ puṇya eraṇḍeśvaramuttamam||

the confluence with the Chandavega, and likewise the tirtha of Chandeshvara, the holy confluence with the Erandi, and the excellent Erandeshvara,

Verse 29 (skanda.5.385.29)

पितृतीर्थं च तत्रैव ओङ्कारस्य च सम्भवम्। माहात्म्यं पञ्चलिङ्गानामोङ्कारस्य मुनीश्वराः।

pitṛtīrthaṁ ca tatraiva oṅkārasya ca sambhavam| māhātmyaṁ pañcaliṅgānāmoṅkārasya munīśvarāḥ||

there also the Pitri tirtha, and the origin of Omkara; and, O lords among sages, the greatness of the five lingas of Omkara,

Verse 30 (skanda.5.385.30)

कोटितीर्थस्य माहात्म्यं तीर्थं काकह्रदं तथा। जम्बुकेश्वरतीर्थं च सारस्वतमतः परम्।

koṭitīrthasya māhātmyaṁ tīrthaṁ kākahradaṁ tathā| jambukeśvaratīrthaṁ ca sārasvatamataḥ param||

the greatness of the Koti tirtha, and likewise the tirtha Kakahrada, the tirtha of Jambukeshvara, and thereafter Sarasvata,

Verse 31 (skanda.5.385.31)

कपिलासङ्गमस्तद्वत्तीर्थं च कपिलेश्वरम्। दैत्यसूदनतीर्थं च चक्रतीर्थं च वामनम्।

kapilāsaṅgamastadvattīrthaṁ ca kapileśvaram| daityasūdanatīrthaṁ ca cakratīrthaṁ ca vāmanam||

likewise the confluence with the Kapila, and the tirtha of Kapileshvara, the tirtha of Daityasudana, and the Chakra tirtha of Vamana,

Verse 32 (skanda.5.385.32)

तीर्थलक्षं विदुः पूर्वे कपिलायास्तु सङ्गमे। स्वर्गस्य नरकस्यापि लक्षणं मुनिभाषितम्।

tīrthalakṣaṁ viduḥ pūrve kapilāyāstu saṅgame| svargasya narakasyāpi lakṣaṇaṁ munibhāṣitam||

the ancients knew a hundred thousand tirthas to be at the confluence with the Kapila; and the characteristics of heaven and of hell, as declared by the sages,

Verse 33 (skanda.5.385.33)

व्यवस्थानं शरीरस्य गोप्रदानानुवर्णनम्। अशोकवनिकातीर्थं मतङ्गाश्रमवर्णनम्।

vyavasthānaṁ śarīrasya gopradānānuvarṇanam| aśokavanikātīrthaṁ mataṅgāśramavarṇanam||

the determination of the body's fate after death, the description of the gift of a cow, the tirtha of Ashokavanika, the description of Matanga's hermitage,

Verse 34 (skanda.5.385.34)

अशोकेश्वरतीर्थं च मतङ्गेश्वरमुत्तमम्। तथा मृगवनं पुण्यं तत्र तीर्थं मनोरथम्।

aśokeśvaratīrthaṁ ca mataṅgeśvaramuttamam| tathā mṛgavanaṁ puṇyaṁ tatra tīrthaṁ manoratham||

the tirtha of Ashokeshvara, and the excellent Matangeshvara, and likewise the holy Mrigavana, and there the tirtha Manoratha,

Verse 35 (skanda.5.385.35)

सङ्गमोऽङ्गारगर्ताया अङ्गारेश्वरमुत्तमम्। तथा मेघवनं तीर्थं देव्या नामानुकीर्तनम्।

saṅgamo'ṅgāragartāyā aṅgāreśvaramuttamam| tathā meghavanaṁ tīrthaṁ devyā nāmānukīrtanam||

the confluence with the Angaragarta, the excellent Angareshvara, and likewise the Meghavana tirtha, and the recitation of the names of the Goddess,

Verse 36 (skanda.5.385.36)

सङ्गमश्चापि कुब्जायास्तीर्थं कुब्जेश्वरं तथा। बिल्वाम्रकं तथा तीर्थं पूर्णद्वीपमतः परम्।

saṅgamaścāpi kubjāyāstīrthaṁ kubjeśvaraṁ tathā| bilvāmrakaṁ tathā tīrthaṁ pūrṇadvīpamataḥ param||

and also the confluence with the Kubja, and likewise the tirtha of Kubjeshvara, the tirtha Bilvamraka, and thereafter Purnadvipa,

Verse 37 (skanda.5.385.37)

तथा हिरण्यगर्भायाः सङ्गमः पुण्यकीर्तनः। द्वीपेश्वरं नाम तीर्थं पुण्यं यज्ञेश्वरं तथा।

tathā hiraṇyagarbhāyāḥ saṅgamaḥ puṇyakīrtanaḥ| dvīpeśvaraṁ nāma tīrthaṁ puṇyaṁ yajñeśvaraṁ tathā||

and likewise the confluence with the Hiranyagarbha, of holy renown, the tirtha named Dvipeshvara, and the holy Yajneshvara,

Verse 38 (skanda.5.385.38)

माण्डव्याश्रमतीर्थं च विशोकासङ्गमस्तथा। वागीश्वरं नाम तीर्थं पुण्यो वै वागुसङ्गमः।

māṇḍavyāśramatīrthaṁ ca viśokāsaṅgamastathā| vāgīśvaraṁ nāma tīrthaṁ puṇyo vai vāgusaṅgamaḥ||

the tirtha of Mandavya's hermitage, and likewise the confluence with the Vishoka, the tirtha named Vagishvara, and the holy confluence with the Vagu,

Verse 39 (skanda.5.385.39)

सहस्रावर्तकं तत्र तीर्थं सौगन्धिकं तथा। सङ्गमश्च सरस्वत्या ईशानं तीर्थमुत्तमम्।

sahasrāvartakaṁ tatra tīrthaṁ saugandhikaṁ tathā| saṅgamaśca sarasvatyā īśānaṁ tīrthamuttamam||

there the tirtha Sahasravartaka, and likewise Saugandhika, and the confluence with the Sarasvati, and the excellent Ishana tirtha,

Verse 40 (skanda.5.385.40)

देवतात्रयतीर्थं च शूलखातं ततः परम्। ब्रह्मोदं शाङ्करं सौम्यं सारस्वतमतः परम्।

devatātrayatīrthaṁ ca śūlakhātaṁ tataḥ param| brahmodaṁ śāṅkaraṁ saumyaṁ sārasvatamataḥ param||

the tirtha of the Three Deities, and thereafter Shulakhata, Brahmoda, Shankara, Saumya, and thereafter Sarasvata,

Verse 41 (skanda.5.385.41)

सहस्रयज्ञतीर्थं च कपालमोचनं तथा। आग्नेयमदितीशं च वाराहं तीर्थमुत्तमम्।

sahasrayajñatīrthaṁ ca kapālamocanaṁ tathā| āgneyamaditīśaṁ ca vārāhaṁ tīrthamuttamam||

the Sahasrayajna tirtha, and likewise Kapalamochana, Agneya, Aditisha, and the excellent Varaha tirtha,

Verse 42 (skanda.5.385.42)

तथा देवपथं तीर्थं तीर्थं यज्ञसहस्रकम्। शुक्लतीर्थं दीप्तिकेशं विष्णुतीर्थं च योधनम्।

tathā devapathaṁ tīrthaṁ tīrthaṁ yajñasahasrakam| śuklatīrthaṁ dīptikeśaṁ viṣṇutīrthaṁ ca yodhanam||

and likewise the Devapatha tirtha, the tirtha Yajnasahasraka, Shukla tirtha, Diptikesha, and the Vishnu and Yodhana tirthas,

Verse 43 (skanda.5.385.43)

नर्मदेश्वरतीर्थं च वरुणेशं च मारुतम्। योगेशं रोहिणीतीर्थं दारुतीर्थं च सत्तमाः।

narmadeśvaratīrthaṁ ca varuṇeśaṁ ca mārutam| yogeśaṁ rohiṇītīrthaṁ dārutīrthaṁ ca sattamāḥ||

O most excellent ones, the tirtha of Narmadeshvara, and Varunesha and Maruta, Yogesha, the Rohini tirtha, and the Daru tirtha,

Verse 44 (skanda.5.385.44)

ब्रह्मावर्तं च पत्त्रेशं वाह्नं सौरं च कीर्त्यते। मेघनादं दारुतीर्थं देवतीर्थं गुहाश्रयम्।

brahmāvartaṁ ca pattreśaṁ vāhnaṁ sauraṁ ca kīrtyate| meghanādaṁ dārutīrthaṁ devatīrthaṁ guhāśrayam||

Brahmavarta, and Pattresha, and Vahna and Saura are recounted, Meghanada, the Daru tirtha, the Deva tirtha, and Guhashraya,

Verse 45 (skanda.5.385.45)

नर्मदेश्वरसंज्ञं तत्कपिलातीर्थमुत्तमम्। करञ्जेशं कुण्डलेशं पिप्पलादमतः परम्।

narmadeśvarasaṁjñaṁ tatkapilātīrthamuttamam| karañjeśaṁ kuṇḍaleśaṁ pippalādamataḥ param||

that named Narmadeshvara, and the excellent Kapila tirtha, Karanjesha, Kundalesha, and thereafter Pippalada,

Verse 46 (skanda.5.385.46)

विमलेश्वरतीर्थं च पुष्करिण्याश्च सङ्गमः। प्रशंसा शूलभेदस्य तत्रैवान्धकविक्रमः।

vimaleśvaratīrthaṁ ca puṣkariṇyāśca saṅgamaḥ| praśaṁsā śūlabhedasya tatraivāndhakavikramaḥ||

the tirtha of Vimaleshvara, and the confluence with the Pushkarini, the praise of Shulabheda, and there also the valor of Andhaka,

Verse 47 (skanda.5.385.47)

देवाश्वासनदानं च तथैवान्धकनिग्रहः। शूलभेदस्य चोत्पत्तिस्तथा पात्रपरीक्षणम्।

devāśvāsanadānaṁ ca tathaivāndhakanigrahaḥ| śūlabhedasya cotpattistathā pātraparīkṣaṇam||

the granting of reassurance to the gods, and likewise the restraint of Andhaka, the origin of Shulabheda, and likewise the testing of the worthy recipient,

Verse 48 (skanda.5.385.48)

प्रशंसा दानधर्मस्य ऋषिशृङ्गानुभावनम्। स्वर्गतिं दीर्घतपसो भानुमत्यास्तथेङ्गितम्।

praśaṁsā dānadharmasya ṛṣiśṛṅgānubhāvanam| svargatiṁ dīrghatapaso bhānumatyāstatheṅgitam||

the praise of the duty of giving, the account of Rishyashringa, the ascent to heaven of Dirghatapas, and likewise the story of Bhanumati,

Verse 49 (skanda.5.385.49)

शबरस्वर्गगमनं माहात्म्यं शूलभेदजम्। कपिलेश्वरतीर्थं च मोक्षतीर्थमतः परम्।

śabarasvargagamanaṁ māhātmyaṁ śūlabhedajam| kapileśvaratīrthaṁ ca mokṣatīrthamataḥ param||

the ascent to heaven of the Shabara hunter, the greatness arising from Shulabheda, the tirtha of Kapileshvara, and thereafter the Moksha tirtha,

Verse 50 (skanda.5.385.50)

सङ्गमो मोक्षनद्याश्च तीर्थं च विमलेश्वरम्। तथैवोलूकतीर्थं च पुष्करिण्याश्च सङ्गमः।

saṅgamo mokṣanadyāśca tīrthaṁ ca vimaleśvaram| tathaivolūkatīrthaṁ ca puṣkariṇyāśca saṅgamaḥ||

the confluence with the Moksha river, and the tirtha of Vimaleshvara, and likewise the Uluka tirtha, and the confluence with the Pushkarini,

Verse 51 (skanda.5.385.51)

आदित्येश्वरतीर्थं च तीर्थं वै सङ्गमेश्वरम्। सङ्गमो भीमकुल्यायास्तीर्थं भीमेश्वरं शुभम्।

ādityeśvaratīrthaṁ ca tīrthaṁ vai saṅgameśvaram| saṅgamo bhīmakulyāyāstīrthaṁ bhīmeśvaraṁ śubham||

the tirtha of Adityeshvara, and the tirtha Sangameshvara, the confluence with the Bhimakulya, and the auspicious tirtha Bhimeshvara,

Verse 52 (skanda.5.385.52)

मार्कण्डेश्वरतीर्थं च तथा वै पिप्पलेश्वरम्। करोटीश्वरतीर्थं च तीर्थमिन्द्रेश्वरं शुभम्।

mārkaṇḍeśvaratīrthaṁ ca tathā vai pippaleśvaram| karoṭīśvaratīrthaṁ ca tīrthamindreśvaraṁ śubham||

the tirtha of Markandeshvara, and likewise Pippaleshvara, the tirtha of Karotishvara, and the auspicious tirtha of Indreshvara,

Verse 53 (skanda.5.385.53)

अगस्त्येशं कुमारेशं व्यासेश्वरमनुत्तमम्। वैद्यनाथं च केदारमानन्देश्वरसंज्ञितम्।

agastyeśaṁ kumāreśaṁ vyāseśvaramanuttamam| vaidyanāthaṁ ca kedāramānandeśvarasaṁjñitam||

Agastyesha, Kumaresha, the unsurpassed Vyaseshvara, Vaidyanatha, Kedara, and that named Anandeshvara,

Verse 54 (skanda.5.385.54)

मातृतीर्थं च मुण्डेशं चौरं कामेश्वरं तथा। सङ्गमश्चानुदुह्या वै तीर्थे भीमार्जुनाह्वये। तीर्थं धर्मेश्वरं नाम लुङ्केश्वरमतः परम्।

mātṛtīrthaṁ ca muṇḍeśaṁ cauraṁ kāmeśvaraṁ tathā| saṅgamaścānuduhyā vai tīrthe bhīmārjunāhvaye| tīrthaṁ dharmeśvaraṁ nāma luṅkeśvaramataḥ param||

the Matri tirtha, Mundesha, Chaura, and likewise Kameshvara, the confluence with the Anuduhya, at the tirtha called Bhimarjuna, the tirtha named Dharmeshvara, and thereafter Lunkeshvara,

Verse 55 (skanda.5.385.55)

ततो धनदतीर्थं च जटेशं मङ्गलेश्वरम्। कपिलेश्वरतीर्थं च गोपारेश्वरमुत्तमम्।

tato dhanadatīrthaṁ ca jaṭeśaṁ maṅgaleśvaram| kapileśvaratīrthaṁ ca gopāreśvaramuttamam||

then the Dhanada tirtha, Jatesha, Mangaleshvara, the tirtha of Kapileshvara, and the excellent Gopareshvara,

Verse 56 (skanda.5.385.56)

मणिनागेश्वरं नाम मणिनद्याश्च सङ्गमः। तिलकेश्वरतीर्थं च गौतमेशमतः परम्।

maṇināgeśvaraṁ nāma maṇinadyāśca saṅgamaḥ| tilakeśvaratīrthaṁ ca gautameśamataḥ param||

that named Maninageshvara, and the confluence with the Mani river, the tirtha of Tilakeshvara, and thereafter Gautamesha,

Verse 57 (skanda.5.385.57)

तत्रैव मातृतीर्थं च मुनिनोक्तं मुनीश्वराः। शङ्खचूडं च केदारं पाराशरमतः परम्।

tatraiva mātṛtīrthaṁ ca muninoktaṁ munīśvarāḥ| śaṅkhacūḍaṁ ca kedāraṁ pārāśaramataḥ param||

and there too, O lords of sages, the Matri tirtha declared by the sage, Shankhachuda and Kedara, and thereafter Parashara,

Verse 58 (skanda.5.385.58)

भीमेश्वरं च चन्द्रेशमश्ववत्याश्च सङ्गमः। बह्वीश्वरं नारदेशं वैद्यनाथं कपीश्वरम्।

bhīmeśvaraṁ ca candreśamaśvavatyāśca saṅgamaḥ| bahvīśvaraṁ nāradeśaṁ vaidyanāthaṁ kapīśvaram||

Bhimeshvara, and Chandresha, the confluence with the Ashvavati, Bahvishvara, Naradesha, Vaidyanatha, and Kapishvara,

Verse 59 (skanda.5.385.59)

कुम्भेश्वरं च मार्कण्डं रामेशं लक्ष्मणेश्वरम्। मेघेश्वरं मत्स्यकेशमप्सराह्रदसंज्ञकम्।

kumbheśvaraṁ ca mārkaṇḍaṁ rāmeśaṁ lakṣmaṇeśvaram| megheśvaraṁ matsyakeśamapsarāhradasaṁjñakam||

Kumbheshvara, Markanda, Ramesha, Lakshmaneshvara, Megheshvara, Matsyakesha, and that named Apsara-hrada,

Verse 60 (skanda.5.385.60)

दधिस्कन्दं मधुस्कन्दं नन्दिकेशं च वारुणम्। पावकेश्वरतीर्थं च तथैव कपिलेश्वरम्।

dadhiskandaṁ madhuskandaṁ nandikeśaṁ ca vāruṇam| pāvakeśvaratīrthaṁ ca tathaiva kapileśvaram||

Dadhiskanda, Madhuskanda, Nandikesha, and Varuna, the tirtha of Pavakeshvara, and likewise Kapileshvara,

Verse 61 (skanda.5.385.61)

नारायणाह्वयं तीर्थं चक्रतीर्थमनुत्तमम्। चण्डादित्यं परं तीर्थं चण्डिकातीर्थमुत्तमम्।

nārāyaṇāhvayaṁ tīrthaṁ cakratīrthamanuttamam| caṇḍādityaṁ paraṁ tīrthaṁ caṇḍikātīrthamuttamam||

the tirtha called Narayana, the unsurpassed Chakra tirtha, the supreme tirtha Chandaditya, and the excellent Chandika tirtha,

Verse 62 (skanda.5.385.62)

यमहासाह्वयं तीर्थं तथा गङ्गेश्वरं शुभम्। नन्दिकेश्वरसंज्ञं च नरनारायणाह्वयम्।

yamahāsāhvayaṁ tīrthaṁ tathā gaṅgeśvaraṁ śubham| nandikeśvarasaṁjñaṁ ca naranārāyaṇāhvayam||

the tirtha called Yamahasa, and likewise the auspicious Gangeshvara, that named Nandikeshvara, and that called Nara-Narayana,

Verse 63 (skanda.5.385.63)

नलेश्वरं च मार्कण्डं शुक्लतीर्थमतः परम्। व्यासेश्वरं परं तीर्थं तत्र सिद्धेश्वरं तथा।

naleśvaraṁ ca mārkaṇḍaṁ śuklatīrthamataḥ param| vyāseśvaraṁ paraṁ tīrthaṁ tatra siddheśvaraṁ tathā||

Naleshvara, and Markanda, and thereafter Shukla tirtha, the supreme tirtha Vyaseshvara, and there likewise Siddheshvara,

Verse 64 (skanda.5.385.64)

कोटितीर्थं प्रभातीर्थं वासुकीश्वरमुत्तमम्। सङ्गमश्च करञ्जाया मार्कण्डेश्वरमुत्तमम्।

koṭitīrthaṁ prabhātīrthaṁ vāsukīśvaramuttamam| saṅgamaśca karañjāyā mārkaṇḍeśvaramuttamam||

the Koti tirtha, the Prabha tirtha, the excellent Vasukishvara, and the confluence with the Karanja, and the excellent Markandeshvara,

Verse 65 (skanda.5.385.65)

तीर्थं कोटीश्वरं नाम तथा संकर्षणाह्वयम्। कनकेशं मन्मथेशं तीर्थं चैवानसूयकम्।

tīrthaṁ koṭīśvaraṁ nāma tathā saṁkarṣaṇāhvayam| kanakeśaṁ manmatheśaṁ tīrthaṁ caivānasūyakam||

the tirtha named Kotishvara, and likewise that called Sankarshana, Kanakesha, Manmathesha, and the tirtha Anasuyaka,

Verse 66 (skanda.5.385.66)

एरण्डीसङ्गमः पुण्यो मातृतीर्थं च शोभनम्। तीर्थं स्वर्णशलाकाख्यं तथा चैवाम्बिकेश्वरम्।

eraṇḍīsaṅgamaḥ puṇyo mātṛtīrthaṁ ca śobhanam| tīrthaṁ svarṇaśalākākhyaṁ tathā caivāmbikeśvaram||

the holy confluence with the Erandi, and the excellent Matri tirtha, the tirtha called Svarnashalaka, and likewise Ambikeshvara,

Verse 67 (skanda.5.385.67)

करञ्जेशं भारतेशं नागेशं मुकुटेश्वरम्। सौभाग्यसुन्दरी तीर्थं धनदेश्वरमुत्तमम्।

karañjeśaṁ bhārateśaṁ nāgeśaṁ mukuṭeśvaram| saubhāgyasundarī tīrthaṁ dhanadeśvaramuttamam||

Karanjesha, Bharatesha, Nagesha, Mukuteshvara, the Saubhagyasundari tirtha, and the excellent Dhanadeshvara,

Verse 68 (skanda.5.385.68)

रोहिण्यं चक्रतीर्थं च उत्तरेश्वरसंज्ञितम्। भोगेश्वरं च केदारं निष्कलङ्कमतः परम्।

rohiṇyaṁ cakratīrthaṁ ca uttareśvarasaṁjñitam| bhogeśvaraṁ ca kedāraṁ niṣkalaṅkamataḥ param||

the Chakra tirtha at Rohini, that named Uttareshvara, Bhogeshvara, Kedara, and thereafter Nishkalanka,

Verse 69 (skanda.5.385.69)

मार्कण्डं धौतपापं च तीर्थमाङ्गिरसेश्वरम्। कोटवीसङ्गमः पुण्यं कोटितीर्थं च तत्र वै।

mārkaṇḍaṁ dhautapāpaṁ ca tīrthamāṅgiraseśvaram| koṭavīsaṅgamaḥ puṇyaṁ koṭitīrthaṁ ca tatra vai||

Markanda, Dhautapapa, the tirtha of Angiraseshvara, the holy confluence with the Kotavi, and there the Koti tirtha,

Verse 70 (skanda.5.385.70)

अयोनिजं परं तीर्थमङ्गारेश्वरमुत्तमम्। स्कान्दं च नार्मदं ब्राह्मं वाल्मीकेश्वरसंज्ञितम्।

ayonijaṁ paraṁ tīrthamaṅgāreśvaramuttamam| skāndaṁ ca nārmadaṁ brāhmaṁ vālmīkeśvarasaṁjñitam||

the supreme tirtha Ayonija, the excellent Angareshvara, the Skanda, Narmada, and Brahma tirthas, and that named Valmikeshvara,

Verse 71 (skanda.5.385.71)

कोटितीर्थं कपालेशं पाण्डुतीर्थं त्रिलोचनम्। कपिलेशं कम्बुकेशं प्रभासं कोहनेश्वरम्।

koṭitīrthaṁ kapāleśaṁ pāṇḍutīrthaṁ trilocanam| kapileśaṁ kambukeśaṁ prabhāsaṁ kohaneśvaram||

the Koti tirtha, Kapalesha, the Pandu tirtha, Trilochana, Kapilesha, Kambukesha, Prabhasa, and Kohaneshvara,

Verse 72 (skanda.5.385.72)

इन्द्रेशं वालुकेशं च देवेशं शक्रमेव च। नागेश्वरं गौतमेशमहल्यातीर्थमुत्तमम्।

indreśaṁ vālukeśaṁ ca deveśaṁ śakrameva ca| nāgeśvaraṁ gautameśamahalyātīrthamuttamam||

Indresha, and Valukesha, Devesha, and indeed Shakra, Nageshvara, Gautamesha, and the excellent Ahalya tirtha,

Verse 73 (skanda.5.385.73)

रामेश्वरं मोक्षतीर्थं तथा कुशलवेश्वरौ। नर्मदेशं कपर्दीशं सागरेशमतः परम्।

rāmeśvaraṁ mokṣatīrthaṁ tathā kuśalaveśvarau| narmadeśaṁ kapardīśaṁ sāgareśamataḥ param||

Rameshvara, the Moksha tirtha, and likewise the tirthas of Kusha and Lava, Narmadesha, Kapardisha, and thereafter Sagaresha,

Verse 74 (skanda.5.385.74)

धौरादित्यं परं तीर्थं तीर्थं चापरयोनिजम्। पिङ्गलेश्वरतीर्थ च भृग्वीश्वरमनुत्तमम्।

dhaurādityaṁ paraṁ tīrthaṁ tīrthaṁ cāparayonijam| piṅgaleśvaratīrtha ca bhṛgvīśvaramanuttamam||

the supreme tirtha Dhauraditya, the tirtha Aparayonija, the tirtha of Pingaleshvara, and the unsurpassed Bhrigvishvara,

Verse 75 (skanda.5.385.75)

दशाश्वमेधिकं तीर्थं कोटितीर्थं च सत्तमाः। मार्कण्डं ब्रह्मतीर्थं च आदिवाराहमुत्तमम्।

daśāśvamedhikaṁ tīrthaṁ koṭitīrthaṁ ca sattamāḥ| mārkaṇḍaṁ brahmatīrthaṁ ca ādivārāhamuttamam||

O most excellent ones, the Dashashvamedhika tirtha, the Koti tirtha, Markanda, the Brahma tirtha, and the excellent Adivaraha,

Verse 76 (skanda.5.385.76)

आशापूराभिधं तीर्थं कौबेरं मारुतं तथा। वरुणेशं यमेशं च रामेशं कर्कटेश्वरम्।

āśāpūrābhidhaṁ tīrthaṁ kauberaṁ mārutaṁ tathā| varuṇeśaṁ yameśaṁ ca rāmeśaṁ karkaṭeśvaram||

the tirtha named Ashapura, Kaubera, and likewise Maruta, Varunesha, Yamesha, Ramesha, and Karkateshvara,

Verse 77 (skanda.5.385.77)

शक्रेशं सोमतीर्थं च नन्दाह्रदमनुत्तमम्। वैष्णवं चक्रतीर्थं च रामकेशवसंज्ञितम्।

śakreśaṁ somatīrthaṁ ca nandāhradamanuttamam| vaiṣṇavaṁ cakratīrthaṁ ca rāmakeśavasaṁjñitam||

Shakresha, the Soma tirtha, the unsurpassed Nandahrada, the Vaishnava Chakra tirtha, and that named Rama-Keshava,

Verse 78 (skanda.5.385.78)

तथैव रुक्मिणीतीर्थं शिवतीर्थमनुत्तमम्। जयवाराहर्तीर्थं च तीर्थमस्माहकाह्वयम्।

tathaiva rukmiṇītīrthaṁ śivatīrthamanuttamam| jayavārāhartīrthaṁ ca tīrthamasmāhakāhvayam||

and likewise the Rukmini tirtha, the unsurpassed Shiva tirtha, the Jaya-Varaha tirtha, and the tirtha called Asmahaka,

Verse 79 (skanda.5.385.79)

अङ्गारेशं च सिद्धेशं तपेश्वरमतः परम्। पुनः सिद्धेश्वरं नामतीर्थं च वरुणेश्वरम्।

aṅgāreśaṁ ca siddheśaṁ tapeśvaramataḥ param| punaḥ siddheśvaraṁ nāmatīrthaṁ ca varuṇeśvaram||

Angaresha, Siddhesha, thereafter Tapeshvara, and again the tirtha named Siddheshvara, and Varuneshvara,

Verse 80 (skanda.5.385.80)

पराशरेश्वरं पुण्यं कुसुमेशमनुत्तमम्। कुण्डलेश्वरतीर्थं च तथा कलकलेश्वरम्।

parāśareśvaraṁ puṇyaṁ kusumeśamanuttamam| kuṇḍaleśvaratīrthaṁ ca tathā kalakaleśvaram||

the holy Parashareshvara, the unsurpassed Kusumesha, the tirtha of Kundaleshvara, and likewise Kalakaleshvara,

Verse 81 (skanda.5.385.81)

न्यङ्कुवाराहसंज्ञं च अङ्कोलं तीर्थमुत्तमम्। श्वेतवाराहतीर्थं च भार्गलं सौरमुत्तमम्।

nyaṅkuvārāhasaṁjñaṁ ca aṅkolaṁ tīrthamuttamam| śvetavārāhatīrthaṁ ca bhārgalaṁ sauramuttamam||

that named Nyankuvaraha, and the excellent tirtha Ankola, the Shvetavaraha tirtha, and the excellent Bhargala-Saura,

Verse 82 (skanda.5.385.82)

हुङ्कारस्वामितीर्थं च शुक्लतीर्थं च शोभनम्। सङ्गमो मधुमत्याश्च तीर्थं वै सङ्गमेश्वरम्।

huṅkārasvāmitīrthaṁ ca śuklatīrthaṁ ca śobhanam| saṅgamo madhumatyāśca tīrthaṁ vai saṅgameśvaram||

the tirtha of Hunkarasvami, and the excellent Shukla tirtha, the confluence with the Madhumati, and the tirtha Sangameshvara,

Verse 83 (skanda.5.385.83)

नर्मदेश्वरसंज्ञं च नदीत्रितयसङ्गमः। अनेकेश्वरतीर्थं च शर्भेशं मोक्षसंज्ञितम्।

narmadeśvarasaṁjñaṁ ca nadītritayasaṅgamaḥ| anekeśvaratīrthaṁ ca śarbheśaṁ mokṣasaṁjñitam||

that named Narmadeshvara, the confluence of the three rivers, the tirtha of Anekeshvara, and that called Sharbhesha-Moksha,

Verse 84 (skanda.5.385.84)

कावेरीसङ्गमः पुण्यस्तीर्थं गोपेश्वराह्वयम्। मार्कण्डेशं च नागेशमुदम्बर्याश्च सङ्गमः।

kāverīsaṅgamaḥ puṇyastīrthaṁ gopeśvarāhvayam| mārkaṇḍeśaṁ ca nāgeśamudambaryāśca saṅgamaḥ||

the holy confluence with the Kaveri, the tirtha called Gopeshvara, Markandesha, and Nagesha, and the confluence with the Udambari,

Verse 85 (skanda.5.385.85)

साम्बादित्याह्वयं तीर्थमुदम्बर्याश्च सङ्गमः। सिद्धेश्वरं च मार्कण्डं तथा सिद्धेश्वरीकृतम्।

sāmbādityāhvayaṁ tīrthamudambaryāśca saṅgamaḥ| siddheśvaraṁ ca mārkaṇḍaṁ tathā siddheśvarīkṛtam||

the tirtha called Samba-Aditya, and the confluence with the Udambari, Siddheshvara, and Markanda, and likewise the place made by Siddheshvari,

Verse 86 (skanda.5.385.86)

गोपेशं कपिलेशं च वैद्यनाथमनुत्तमम्। पिङ्गलेश्वरतीर्थं च सैन्धवायतनं महत्।

gopeśaṁ kapileśaṁ ca vaidyanāthamanuttamam| piṅgaleśvaratīrthaṁ ca saindhavāyatanaṁ mahat||

Gopesha, and Kapilesha, the unsurpassed Vaidyanatha, the tirtha of Pingaleshvara, and the great shrine of Saindhava,

Verse 87 (skanda.5.385.87)

भूतीश्वराह्वयं तीर्थं गङ्गावाहमतः परम्। गौतमेश्वरतीर्थं च दशाश्वमेधिकं तथा।

bhūtīśvarāhvayaṁ tīrthaṁ gaṅgāvāhamataḥ param| gautameśvaratīrthaṁ ca daśāśvamedhikaṁ tathā||

the tirtha called Bhutishvara, and thereafter Gangavaha, the tirtha of Gautameshvara, and likewise Dashashvamedhika,

Verse 88 (skanda.5.385.88)

भृगुतीर्थं तथा पुण्यं ख्याता सौभाग्यसुन्दरी। वृषखातं च तत्रैव केदारं धूतपातकम्।

bhṛgutīrthaṁ tathā puṇyaṁ khyātā saubhāgyasundarī| vṛṣakhātaṁ ca tatraiva kedāraṁ dhūtapātakam||

and likewise the holy Bhrigu tirtha, the renowned Saubhagyasundari, Vrishakhata, and there too Kedara and Dhutapataka,

Verse 89 (skanda.5.385.89)

तीर्थं धूतेश्वरीसङ्गमेरण्डीसंज्ञकं तथा। तीर्थं च कनकेश्वर्या ज्वालेश्वरं ततः परम्।

tīrthaṁ dhūteśvarīsaṅgameraṇḍīsaṁjñakaṁ tathā| tīrthaṁ ca kanakeśvaryā jvāleśvaraṁ tataḥ param||

the tirtha of Dhuteshvari, and likewise the confluence called Erandi, and the tirtha of Kanakeshvari, and thereafter Jvaleshvara,

Verse 90 (skanda.5.385.90)

शालग्रामाह्वयं तीर्थं सोमनाथमनुत्तमम्। तथैवोदीर्णवाराहं तीर्थं चन्द्रप्रभासकम्।

śālagrāmāhvayaṁ tīrthaṁ somanāthamanuttamam| tathaivodīrṇavārāhaṁ tīrthaṁ candraprabhāsakam||

the tirtha called Shalagrama, the unsurpassed Somanatha, and likewise Udirnavaraha, and the tirtha Chandraprabhasaka,

Verse 91 (skanda.5.385.91)

द्वादशादित्यतीर्थं च तथा सिद्धेश्वराभिधम्। कपिलेश्वरतीर्थं च तथा त्रैविक्रमं शुभम्।

dvādaśādityatīrthaṁ ca tathā siddheśvarābhidham| kapileśvaratīrthaṁ ca tathā traivikramaṁ śubham||

the tirtha of the Twelve Adityas, and that named Siddheshvara, the tirtha of Kapileshvara, and likewise the auspicious Traivikrama,

Verse 92 (skanda.5.385.92)

विश्वरूपाह्वयं तीर्थं नारायणकृतं तथा। मूलश्रीपतितीर्थं च चौलश्रीपतिसंज्ञकम्।

viśvarūpāhvayaṁ tīrthaṁ nārāyaṇakṛtaṁ tathā| mūlaśrīpatitīrthaṁ ca caulaśrīpatisaṁjñakam||

the tirtha called Vishvarupa, and likewise that made by Narayana, the Mula-Shripati tirtha, and that named Caula-Shripati,

Verse 93 (skanda.5.385.93)

देवतीर्थं हंसतीर्थ प्रभासं तीर्थमुत्तमम्। मूलस्थानं च कण्ठेशमट्टहासमतः परम्।

devatīrthaṁ haṁsatīrtha prabhāsaṁ tīrthamuttamam| mūlasthānaṁ ca kaṇṭheśamaṭṭahāsamataḥ param||

the Deva tirtha, the Hansa tirtha, the excellent Prabhasa tirtha, Mulasthana, Kanthesha, and thereafter Attahasa,

Verse 94 (skanda.5.385.94)

भूर्भुवेश्वरतीर्थं च ख्याता शूलेश्वरी तथा। सारस्वतं दारुकेशमश्विनोस्तीर्थमुत्तमम्।

bhūrbhuveśvaratīrthaṁ ca khyātā śūleśvarī tathā| sārasvataṁ dārukeśamaśvinostīrthamuttamam||

the tirtha of Bhurbhuveshvara, and likewise the renowned Shuleshvari, Sarasvata, Darukesha, and the excellent tirtha of the Ashvins,

Verse 95 (skanda.5.385.95)

सावित्रीतीर्थमतुलं वालखिल्येश्वरं तथा। नर्मदेशं मातृतीर्थं देवतीर्थमनुत्तमम्।

sāvitrītīrthamatulaṁ vālakhilyeśvaraṁ tathā| narmadeśaṁ mātṛtīrthaṁ devatīrthamanuttamam||

the matchless Savitri tirtha, and likewise Valakhilyeshvara, Narmadesha, the Matri tirtha, and the unsurpassed Deva tirtha,

Verse 96 (skanda.5.385.96)

मच्छकेश्वरतीर्थं च शिखितीर्थं च शोभनम्। कोटितीर्थं मुनिश्रेष्ठास्तत्र कोटीश्वरी मृडा।

macchakeśvaratīrthaṁ ca śikhitīrthaṁ ca śobhanam| koṭitīrthaṁ muniśreṣṭhāstatra koṭīśvarī mṛḍā||

the tirtha of Macchakeshvara, and the excellent Shikhi tirtha, the Koti tirtha — O best of sages, there is Koteshvari the gracious,

Verse 97 (skanda.5.385.97)

तीर्थं पैतामहं नाम माण्डव्ये श्वरसंज्ञितम्। तत्र नारायणेशं च अक्रूरेशमतः परम्।

tīrthaṁ paitāmahaṁ nāma māṇḍavye śvarasaṁjñitam| tatra nārāyaṇeśaṁ ca akrūreśamataḥ param||

the tirtha named Paitamaha, that called Mandavyeshvara, and there Narayanesha, and thereafter Akruresha,

Verse 98 (skanda.5.385.98)

देवखातं सिद्धरुद्रं वैद्यनाथमनुत्तमम्। तथैव मातृतीर्थं च उत्तरेशमतः परम्।

devakhātaṁ siddharudraṁ vaidyanāthamanuttamam| tathaiva mātṛtīrthaṁ ca uttareśamataḥ param||

Devakhata, Siddharudra, the unsurpassed Vaidyanatha, and likewise the Matri tirtha, and thereafter Uttaresha,

Verse 99 (skanda.5.385.99)

तथैव नर्मदेशां च मातृतीर्थं तथा पुनः। तथा च कुररीतीर्थं ढौण्ढेशं दशकन्यकम्।

tathaiva narmadeśāṁ ca mātṛtīrthaṁ tathā punaḥ| tathā ca kurarītīrthaṁ ḍhauṇḍheśaṁ daśakanyakam||

and likewise Narmadesha, and again the Matri tirtha, and likewise the Kurari tirtha, Dhaundhesha, and Dashakanyaka,

Verse 100 (skanda.5.385.100)

सुवर्णबिन्दुतीर्थं च ऋणपापप्रमोचनम्। भारभूतेश्वरं तीर्थं तथा मुण्डीश्वरं विदुः।

suvarṇabindutīrthaṁ ca ṛṇapāpapramocanam| bhārabhūteśvaraṁ tīrthaṁ tathā muṇḍīśvaraṁ viduḥ||

the Suvarnabindu tirtha, known as freeing from debt and sin, the tirtha of Bharabhuteshvara, and likewise, as they know, Mundishvara,

Verse 101 (skanda.5.385.101)

एकशालं डिण्डिपाणिं तीर्थं चाप्सरसं परम्। मुन्यालयं च मार्कण्डं गणितादेवताह्वयम्।

ekaśālaṁ ḍiṇḍipāṇiṁ tīrthaṁ cāpsarasaṁ param| munyālayaṁ ca mārkaṇḍaṁ gaṇitādevatāhvayam||

Ekashala, Dindipani, the supreme Apsaras tirtha, the hermitage of the sage, Markanda, and that called Ganita-devata,

Verse 102 (skanda.5.385.102)

आमलेश्वरतीर्थं च तीर्थं कन्थेश्वरं तथा। आषाढीतीर्थमित्याहुः शृङ्गीतीर्थं तथैव च।

āmaleśvaratīrthaṁ ca tīrthaṁ kantheśvaraṁ tathā| āṣāḍhītīrthamityāhuḥ śṛṅgītīrthaṁ tathaiva ca||

the tirtha of Amaleshvara, and likewise the tirtha of Kantheshvara, the one they call Ashadhi tirtha, and likewise the Shringi tirtha,

Verse 103 (skanda.5.385.103)

बकेश्वरतीर्थं च कपालेशं तथैव च। मार्कण्डं कपिलेशं च एरण्डीसङ्गमस्तथा।

bakeśvaratīrthaṁ ca kapāleśaṁ tathaiva ca| mārkaṇḍaṁ kapileśaṁ ca eraṇḍīsaṅgamastathā||

the tirtha of Bakeshvara, and likewise Kapalesha, Markanda, and Kapilesha, and likewise the confluence with the Erandi,

Verse 104 (skanda.5.385.104)

एरण्डीदेवतातीर्थं रामतीर्थमतःपरम्। जमदग्नेः परं तीर्थं रेवासागरसङ्गमः।

eraṇḍīdevatātīrthaṁ rāmatīrthamataḥparam| jamadagneḥ paraṁ tīrthaṁ revāsāgarasaṅgamaḥ||

the tirtha of the deity of the Erandi, and thereafter the Rama tirtha, the supreme tirtha of Jamadagni, and the confluence of the Reva and the ocean,

Verse 105 (skanda.5.385.105)

लोटनेश्वरतीर्थ तल्लुङ्केशनामकं तथा। वृषरखातं तत्र कुण्डं तथैव ऋषिसत्तमाः।

loṭaneśvaratīrtha talluṅkeśanāmakaṁ tathā| vṛṣarakhātaṁ tatra kuṇḍaṁ tathaiva ṛṣisattamāḥ||

O most excellent sages, the tirtha of Lotaneshvara, and likewise that named Lunkesha, and there the tank named Vrisharakhata,

Verse 106 (skanda.5.385.106)

तथा हंसेश्वरंनाम तिलादं वासवेश्वरम्। तथा कोटीश्वरं तीर्थमलिकातीर्थमुत्तमम्। विमलेश्वरतीर्थं च रेवासागरसङ्गमे।

tathā haṁseśvaraṁnāma tilādaṁ vāsaveśvaram| tathā koṭīśvaraṁ tīrthamalikātīrthamuttamam| vimaleśvaratīrthaṁ ca revāsāgarasaṅgame||

and likewise that named Hanseshvara, Tilada, Vasaveshvara, and likewise the tirtha of Kotishvara, the excellent Alika tirtha, and the tirtha of Vimaleshvara — all these at the confluence of the Reva and the ocean.

Verse 107 (skanda.5.385.107)

एवं तीर्थावलिः पुण्या मया प्रोक्ता महर्षयः। तीर्थसुक्तावलिः पुण्या ग्रथिता तटरज्जुना।

evaṁ tīrthāvaliḥ puṇyā mayā proktā maharṣayaḥ| tīrthasuktāvaliḥ puṇyā grathitā taṭarajjunā||

Thus, O great sages, this holy series of tirthas has been declared by me; this holy string of tirtha-hymns, strung together as if with a cord along the banks,

Verse 108 (skanda.5.385.108)

नर्मदानीरनिर्णिक्ता मार्कण्डेयविनिर्मिता। मण्डनायेह साधूनां सर्वलोकहिताय च।

narmadānīranirṇiktā mārkaṇḍeyavinirmitā| maṇḍanāyeha sādhūnāṁ sarvalokahitāya ca||

washed clean by the waters of the Narmada, composed by Markandeya, for the adornment of the virtuous here and for the welfare of all the world.

Verse 109 (skanda.5.385.109)

दरितध्वान्तशमनीधार्या धर्मार्थिभिः सदा। अहोरात्रकृतं पापं सकृज्जप्त्वाशु नाशयेत्।

daritadhvāntaśamanīdhāryā dharmārthibhiḥ sadā| ahorātrakṛtaṁ pāpaṁ sakṛjjaptvāśu nāśayet||

Dispelling the darkness of distress, it is to be always held by those who seek dharma; by reciting it once, one swiftly destroys the sin committed day and night.

Verse 110 (skanda.5.385.110)

त्रिकालं जप्त्वा मासोत्थं शिवाग्रे च त्रिमासिकम्। मासं जप्त्वाथ वर्षोत्थं वर्षं जप्त्वा शताब्दिकम्।

trikālaṁ japtvā māsotthaṁ śivāgre ca trimāsikam| māsaṁ japtvātha varṣotthaṁ varṣaṁ japtvā śatābdikam||

By reciting it three times a day, one destroys a month's sin; before Shiva, three months' sin; by reciting it for a month, a year's sin; by reciting it for a year, a hundred years' sin.

Verse 111 (skanda.5.385.111)

श्राद्धकाले च विप्राणां भुञ्जतां पुरतः स्थितः। पठंस्तीर्थावलिं पुण्यां गयाश्राद्धप्रदो भवेत्।

śrāddhakāle ca viprāṇāṁ bhuñjatāṁ purataḥ sthitaḥ| paṭhaṁstīrthāvaliṁ puṇyāṁ gayāśrāddhaprado bhavet||

At the time of shraddha, standing before the brahmins as they eat, one who recites this holy series of tirthas becomes one who has bestowed the merit of the shraddha performed at Gaya.

Verse 112 (skanda.5.385.112)

पूजाकाले च देवानां श्रद्धया पुरतः पठन्। प्रीणयेत्सर्वदेवांश्च पुनाति सकलं कुलम्।

pūjākāle ca devānāṁ śraddhayā purataḥ paṭhan| prīṇayetsarvadevāṁśca punāti sakalaṁ kulam||

At the time of worshipping the gods, reciting it before them with faith, one gratifies all the gods and purifies his entire lineage.

Verse 113 (skanda.5.385.113)

एवं तीर्थावलिः पुण्या रेवातीरद्वयाश्रिता। मया प्रोक्ता मुनिश्रेष्ठास्तथैवशृणुतानघाः।

evaṁ tīrthāvaliḥ puṇyā revātīradvayāśritā| mayā proktā muniśreṣṭhāstathaivaśṛṇutānaghāḥ||

Thus, O best of sinless sages, has this holy series of tirthas, situated on both banks of the Reva, been declared by me; hear it likewise.

Chapter 384All chaptersChapter 386