Skip to main content

Prabhasa Khanda · Chapter 101

The Glory of Sambaditya

Chapter 100All chaptersChapter 102

Verse 1 (skanda.7.101.1)

ईश्वर उवाच। एतस्मिन्नेव काले तु नारदो भगवानृषिः। ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्त्रिषु लोकेषु गर्वितः

īśvara uvāca| etasminneva kāle tu nārado bhagavānṛṣiḥ| brahmaṇo mānasaḥ putrastriṣu lokeṣu garvitaḥ

Ishvara said: At this very time, the divine sage Narada, the mind-born son of Brahma, proud throughout the three worlds—

Verse 2 (skanda.7.101.2)

सर्वलोकचरः सोऽपि युवा देवनमस्कृतः। तथा यदृच्छया चायमटमानः समंततः

sarvalokacaraḥ so'pi yuvā devanamaskṛtaḥ| tathā yadṛcchayā cāyamaṭamānaḥ samaṁtataḥ

— he too, a wanderer through all the worlds, youthful, saluted by the gods, roaming everywhere as he pleased —

Verse 3 (skanda.7.101.3)

वासुदेवं स वै द्रष्टुं नित्यं द्वारवतीं पुरीम्। आयाति ऋषिभिः सार्द्धं क्रोधेन ऋषिसत्तमः

vāsudevaṁ sa vai draṣṭuṁ nityaṁ dvāravatīṁ purīm| āyāti ṛṣibhiḥ sārddhaṁ krodhena ṛṣisattamaḥ

— that foremost of sages would always come to see Vasudeva, in the city of Dvaravati, together with sages, in a mood of anger.

Verse 4 (skanda.7.101.4)

अथाश्वागच्छतस्तस्य सर्वे यदुकुमारकाः। ये प्रद्युम्नप्रभृतयस्ते च प्रह्वाननाः स्थिताः

athāśvāgacchatastasya sarve yadukumārakāḥ| ye pradyumnaprabhṛtayaste ca prahvānanāḥ sthitāḥ

Now, as he was approaching, all the young Yadu princes, headed by Pradyumna, stood there with bowed faces.

Verse 5 (skanda.7.101.5)

अभावाच्चार्घ्यपाद्यानां पूजां चक्रुः समंततः। सांबस्त्ववश्यभावित्वात्तस्य शापस्य कारणात्

abhāvāccārghyapādyānāṁ pūjāṁ cakruḥ samaṁtataḥ| sāṁbastvavaśyabhāvitvāttasya śāpasya kāraṇāt

In the absence of the guest-offerings of arghya and padya, they honored him all around; but Samba, owing to the inevitability of the cause of that curse —

Verse 6 (skanda.7.101.6)

अवज्ञां कुरुते नित्यं नारदस्य महात्मनः। रतक्रीडा स वै नित्यं रूपयौवनगर्वितः

avajñāṁ kurute nityaṁ nāradasya mahātmanaḥ| ratakrīḍā sa vai nityaṁ rūpayauvanagarvitaḥ

— habitually shows disrespect to the great soul Narada; he is ever given to amorous sport, proud of his beauty and youth.

Verse 7 (skanda.7.101.7)

अविनीतं तु तं दृष्ट्वा चिन्तयामास नारदः। अस्याहमविनीतस्य करिष्ये विनयं शुभम्

avinītaṁ tu taṁ dṛṣṭvā cintayāmāsa nāradaḥ| asyāhamavinītasya kariṣye vinayaṁ śubham

Beholding him thus ill-mannered, Narada thought: 'I shall bring about a good discipline for this ill-mannered one.'

Verse 8 (skanda.7.101.8)

एवं स चिन्तयित्वातु वासुदेवमथाब्रवीत्। इमाः षोडशसाहस्राः स्त्रियो या देवसत्तम

evaṁ sa cintayitvātu vāsudevamathābravīt| imāḥ ṣoḍaśasāhasrāḥ striyo yā devasattama

Having thought thus, he then said to Vasudeva: 'These sixteen thousand women, O best of gods—'

Verse 9 (skanda.7.101.9)

सर्वास्तासां सदा सांबे भावो देव समाश्रितः। रूपेणाप्रतिमः सांबो लोकेऽस्मिन्सचराचरे

sarvāstāsāṁ sadā sāṁbe bhāvo deva samāśritaḥ| rūpeṇāpratimaḥ sāṁbo loke'sminsacarācare

'— all of them harbor an affection ever resting upon Samba; Samba is unmatched in beauty in this world of moving and unmoving beings.'

Verse 10 (skanda.7.101.10)

सदाऽर्हंति च तास्तस्य दर्शनं ह्यपि सत्स्त्रियः। श्रुत्वैवं नारदाद्वाक्यं चिन्तयामास केशवः

sadā'rhaṁti ca tāstasya darśanaṁ hyapi satstriyaḥ| śrutvaivaṁ nāradādvākyaṁ cintayāmāsa keśavaḥ

'Even virtuous women are ever worthy of beholding him.' Having heard this speech of Narada, Keshava fell to reflecting.

Verse 11 (skanda.7.101.11)

यदेतन्नारदेनोक्तं सत्यमत्र तु किं भवेत्। एवं च श्रूयते लोके चापल्यं स्त्रीषु विद्यते। श्लोकाविमौ पुरा गीतौ चित्तज्ञैर्योषितां द्विजैः

yadetannāradenoktaṁ satyamatra tu kiṁ bhavet| evaṁ ca śrūyate loke cāpalyaṁ strīṣu vidyate| ślokāvimau purā gītau cittajñairyoṣitāṁ dvijaiḥ

'What truth might there be in what Narada has said? It is heard in the world that fickleness exists in women. Two verses on this were sung of old by twice-born men who knew the hearts of women:'

Verse 12 (skanda.7.101.12)

पौंश्चल्यादतिचापल्यादज्ञानाच्च स्वभावतः। रक्षिता यत्नतो ह्येता विकुर्वंति हि भर्तृषु

pauṁścalyādaticāpalyādajñānācca svabhāvataḥ| rakṣitā yatnato hyetā vikurvaṁti hi bhartṛṣu

'— out of wantonness, extreme fickleness, and ignorance, by their very nature, though carefully guarded, these women do act wrongly against their husbands.'

Verse 13 (skanda.7.101.13)

नैता रूपं परीक्षंते नाऽऽसां वयसि संश्रयः। सुरूपं वा विरूपं वा पुमानित्येव भुंजते

naitā rūpaṁ parīkṣaṁte nā'sāṁ vayasi saṁśrayaḥ| surūpaṁ vā virūpaṁ vā pumānityeva bhuṁjate

'They do not test beauty, nor do they hold to age; be he handsome or ugly, they simply enjoy him as a man.'

Verse 14 (skanda.7.101.14)

ईश्वर उवाच। मनसा चिन्तयित्वैवं कृष्णो नारदमब्रवीत्। नह्यहं श्रद्दधाम्येतद्यदेतद्भाषितं पुरा

īśvara uvāca| manasā cintayitvaivaṁ kṛṣṇo nāradamabravīt| nahyahaṁ śraddadhāmyetadyadetadbhāṣitaṁ purā

Ishvara said: Having thus reflected in his mind, Krishna said to Narada: 'I do not indeed have faith in what has just been said.'

Verse 15 (skanda.7.101.15)

ब्रुवाणमेवं देवं तु नारदः प्रत्युवाच ह। तथाहं तु करिष्यामि यथा श्रद्धास्यते भवान्

bruvāṇamevaṁ devaṁ tu nāradaḥ pratyuvāca ha| tathāhaṁ tu kariṣyāmi yathā śraddhāsyate bhavān

As the god spoke thus, Narada replied to him: 'Then I shall act in such a way that you shall come to believe it.'

Verse 16 (skanda.7.101.16)

एवमुक्त्वा ययौ भूयो नारदस्तु यथागतम्। ततः कतिपयाहस्य द्वारकां पुनरभ्यगात्

evamuktvā yayau bhūyo nāradastu yathāgatam| tataḥ katipayāhasya dvārakāṁ punarabhyagāt

Having said this, Narada departed again the way he had come; then, after a few days, he returned once more to Dvaraka.

Verse 17 (skanda.7.101.17)

तस्मिन्नहनि देवोऽपि सहांतःपौरकैर्जनैः। अनुभूय जलक्रीडां पानमासेवते रहः

tasminnahani devo'pi sahāṁtaḥpaurakairjanaiḥ| anubhūya jalakrīḍāṁ pānamāsevate rahaḥ

On that day, the god himself, together with the people of the inner city, having enjoyed water-sports, privately partook of drink.

Verse 18 (skanda.7.101.18)

रम्ये रैवतकोद्याने नानाद्रुमविभूषिते। सर्वर्तुकुसुमैर्नित्यं वासिते सर्वकामने

ramye raivatakodyāne nānādrumavibhūṣite| sarvartukusumairnityaṁ vāsite sarvakāmane

In the delightful Raivataka garden, adorned with various trees, ever scented with the flowers of every season, fulfilling every desire —

Verse 19 (skanda.7.101.19)

नानाजलजफुल्लाभिर्दीर्घिकाभिरलंकृते। हंससारससंघुष्टे चक्रवाकोपशोभिते

nānājalajaphullābhirdīrghikābhiralaṁkṛte| haṁsasārasasaṁghuṣṭe cakravākopaśobhite

— adorned with pools blossoming with various water-lilies, resounding with swans and cranes, graced by ruddy geese.

Verse 20 (skanda.7.101.20)

तस्मिन्स रमते देवः स्त्रीभिः परिवृतस्तदा। हारनूपुरकेयूररसनाद्यैर्विभूषणैः

tasminsa ramate devaḥ strībhiḥ parivṛtastadā| hāranūpurakeyūrarasanādyairvibhūṣaṇaiḥ

There the god sported at that time, surrounded by women, adorned with ornaments — necklaces, anklets, armlets, and girdles.

Verse 21 (skanda.7.101.21)

भूषितानां वरस्त्रीणां सर्वांगीणां विशेषतः। तत्रस्थः पिबते पानं शुभगन्धान्वितं शुभम्

bhūṣitānāṁ varastrīṇāṁ sarvāṁgīṇāṁ viśeṣataḥ| tatrasthaḥ pibate pānaṁ śubhagandhānvitaṁ śubham

Amid those finest women, adorned in every limb, seated there, he drank a pleasant drink endowed with fragrance.

Verse 22 (skanda.7.101.22)

एतस्मिन्नंतरे बुद्ध्वा मद्यमत्तास्ततः स्त्रियः। उवाच नारदः सांबमस्मिंस्तिष्ठ कुमारक

etasminnaṁtare buddhvā madyamattāstataḥ striyaḥ| uvāca nāradaḥ sāṁbamasmiṁstiṣṭha kumāraka

Meanwhile, aware that the women had become intoxicated with drink, Narada said to Samba: 'Stay right here, young man—'

Verse 23 (skanda.7.101.23)

त्वां समाह्वयते देवो न युक्तं स्थातुमत्र ते। तद्वाक्यार्थमबुद्ध्वैव नारदेनाथ नोदितः

tvāṁ samāhvayate devo na yuktaṁ sthātumatra te| tadvākyārthamabuddhvaiva nāradenātha noditaḥ

'— the god summons you; it is not fitting for you to remain here.' Not understanding the intent of that speech, urged on by Narada —

Verse 24 (skanda.7.101.24)

गत्वा तु सत्वरं सांबः प्रणाममकरोत्पितुः। निर्द्दिष्टमासनं भेजे यथाभावेन विष्णुना

gatvā tu satvaraṁ sāṁbaḥ praṇāmamakarotpituḥ| nirddiṣṭamāsanaṁ bheje yathābhāvena viṣṇunā

— Samba went quickly and made obeisance to his father; he took the seat indicated to him, as directed by Vishnu.

Verse 25 (skanda.7.101.25)

एतस्मिन्नंतरे तत्र यास्तु वै चाल्पसात्त्विकाः। ता दृष्ट्वा सहसा सांबं सर्वाश्चुक्षुभिरे स्त्रियः

etasminnaṁtare tatra yāstu vai cālpasāttvikāḥ| tā dṛṣṭvā sahasā sāṁbaṁ sarvāścukṣubhire striyaḥ

Meanwhile, those women there who were of little constancy, beholding Samba suddenly, all became agitated.

Verse 26 (skanda.7.101.26)

न स दृष्टः पुरा याभिरंतःपुरनिवासिभिः। मद्यदोषात्ततस्तासां स्मृतिलोपात्तथा बहु

na sa dṛṣṭaḥ purā yābhiraṁtaḥpuranivāsibhiḥ| madyadoṣāttatastāsāṁ smṛtilopāttathā bahu

He had not been seen before by those women dwelling in the inner apartments; then, owing to the fault of the liquor, and a great lapse of memory —

Verse 27 (skanda.7.101.27)

स्वभावतोऽल्पसत्त्वानां जघनानि विसुस्रुवुः। श्रूयते चाप्ययं श्लोकः पुराणप्रथितः क्षितौ

svabhāvato'lpasattvānāṁ jaghanāni visusruvuḥ| śrūyate cāpyayaṁ ślokaḥ purāṇaprathitaḥ kṣitau

— of those naturally weak-willed, the garments at their hips came loose. This verse too is heard, celebrated of old in the Puranas on earth:

Verse 28 (skanda.7.101.28)

ब्रह्मचर्येऽपि वर्त्तंत्या योगिन्या वा प्रमादतः। प्रकृष्टं पुरुषं दृष्ट्वा वरांगं क्लिद्यते स्त्रियाः

brahmacarye'pi varttaṁtyā yoginyā vā pramādataḥ| prakṛṣṭaṁ puruṣaṁ dṛṣṭvā varāṁgaṁ klidyate striyāḥ

'Even a woman living in chastity, or a female yogin, through carelessness, upon beholding an excellent man, her fair limb grows moist with longing.'

Verse 29 (skanda.7.101.29)

लोकेऽपि दृश्यते ह्येतन्मद्यस्याप्यथ सेवनात्। लज्जां मुंचंति निःशंका ह्रीमत्यो ह्यपि च स्त्रियः

loke'pi dṛśyate hyetanmadyasyāpyatha sevanāt| lajjāṁ muṁcaṁti niḥśaṁkā hrīmatyo hyapi ca striyaḥ

This too is seen in the world: from the drinking of liquor, even modest women, without hesitation, abandon their shame.

Verse 30 (skanda.7.101.30)

समांसैर्भोजनैः स्निग्धैः पानैः सीधुसुरासवैः। गंधैर्मनोज्ञैर्वस्त्रैश्च कामः स्त्रीषु विजृंभति

samāṁsairbhojanaiḥ snigdhaiḥ pānaiḥ sīdhusurāsavaiḥ| gandhairmanojñairvastraiśca kāmaḥ strīṣu vijṛṁbhati

With rich, meat-laden foods, with drinks of sidhu and sura wines, with pleasing fragrances and garments, desire swells within women.

Verse 31 (skanda.7.101.31)

मद्यं न देयमत्यर्थं पुरुषेण विपश्चिता। मदोन्मत्ताः स्वभावेन पूर्वं संति यतः स्त्रियः

madyaṁ na deyamatyarthaṁ puruṣeṇa vipaścitā| madonmattāḥ svabhāvena pūrvaṁ saṁti yataḥ striyaḥ

Liquor should never be given by a wise man; for women are, by their very nature, already prone to intoxication.

Verse 32 (skanda.7.101.32)

नारदोऽप्यथ तं सांबं प्रेषयित्वा त्वरान्वितः। आजगामाथ तत्रैव सांबस्यानुपदेन तु

nārado'pyatha taṁ sāṁbaṁ preṣayitvā tvarānvitaḥ| ājagāmātha tatraiva sāṁbasyānupadena tu

Narada, having thus quickly sent Samba away, then came there himself, close on Samba's own footsteps.

Verse 33 (skanda.7.101.33)

आयांतं ताः स्वयं दृष्ट्वा प्रियसौमनसं मुनिम्। सहसैवोत्थिताः सर्वा मदोन्मत्ता अपि स्त्रियः

āyāṁtaṁ tāḥ svayaṁ dṛṣṭvā priyasaumanasaṁ munim| sahasaivotthitāḥ sarvā madonmattā api striyaḥ

Beholding that pleasing, gentle sage arriving, all those intoxicated women suddenly rose up at once.

Verse 34 (skanda.7.101.34)

तासामथोत्थितानां तु वासुदेवस्य पश्यतः। भित्त्वा वासांस्यनर्घाणि पात्रेषु पतितानि तु

tāsāmathotthitānāṁ tu vāsudevasya paśyataḥ| bhittvā vāsāṁsyanarghāṇi pātreṣu patitāni tu

As they rose thus, in the very sight of Vasudeva, their priceless garments loosened and fell down upon the vessels —

Verse 35 (skanda.7.101.35)

जघनेषु विलग्नानि तानि पेतुः पृथक्पृथक्। तद्दृष्ट्वा तु हरिः कुद्धस्ताः शशाप ततोऽबलाः

jaghaneṣu vilagnāni tāni petuḥ pṛthakpṛthak| taddṛṣṭvā tu hariḥ kuddhastāḥ śaśāpa tato'balāḥ

— catching upon their hips, they fell each separately. Beholding this, Hari, enraged, then cursed those women.

Verse 36 (skanda.7.101.36)

यस्माद्गतानि चेतांसि मां मुक्त्वाऽन्यत्र वः स्त्रियः। तस्मात्पतिकृताँल्लोकानायुषोंऽते न यास्यथ

yasmādgatāni cetāṁsi māṁ muktvā'nyatra vaḥ striyaḥ| tasmātpatikṛtāllokānāyuṣo'nte na yāsyatha

'Since your hearts, O women, have strayed elsewhere, abandoning me — therefore, at the end of your lives, you shall not go to the worlds earned by your husband.'

Verse 37 (skanda.7.101.37)

पतिलोकात्परिभ्रष्टाः स्वर्गमार्गात्तथैव च। भूत्वा ह्यशरणा भूयो दस्युहस्तं गमिष्यथ

patilokātparibhraṣṭāḥ svargamārgāttathaiva ca| bhūtvā hyaśaraṇā bhūyo dasyuhastaṁ gamiṣyatha

'Fallen from the world of your husband, and likewise fallen from the path to heaven, becoming without refuge, you shall once more fall into the hands of robbers.'

Verse 38 (skanda.7.101.38)

शापदोषात्ततस्तस्मात्ताः स्त्रियो गां गते हरौ। हृताः पांचनदैश्चौरैरर्जुनस्य प्रपश्यतः

śāpadoṣāttatastasmāttāḥ striyo gāṁ gate harau| hṛtāḥ pāṁcanadaiścaurairarjunasya prapaśyataḥ

Owing to the fault of that curse, when Hari had departed for the world of the cow (Goloka), those women, before the very eyes of Arjuna, were carried off by robbers of the Panchanada land.

Verse 39 (skanda.7.101.39)

अल्पसत्त्वाश्च याश्चासंस्ता गता दूषणं स्त्रियः। रुक्मिणी सत्यभामा च तथा जांबवती प्रिये

alpasattvāśca yāścāsaṁstā gatā dūṣaṇaṁ striyaḥ| rukmiṇī satyabhāmā ca tathā jāṁbavatī priye

Those women of little constancy, who had not previously been so, fell into disgrace; but Rukmini, Satyabhama, and Jambavati, O beloved —

Verse 40 (skanda.7.101.40)

न प्राप्ता दस्युहस्तं ताः स्वेन सत्त्वेन रक्षिताः। शप्त्वैवं ताः स्त्रियः कृष्णः सांबमप्यशपत्पुनः

na prāptā dasyuhastaṁ tāḥ svena sattvena rakṣitāḥ| śaptvaivaṁ tāḥ striyaḥ kṛṣṇaḥ sāṁbamapyaśapatpunaḥ

— did not fall into the hands of robbers; they were protected by their own constancy. Having thus cursed those women, Krishna cursed Samba once more.

Verse 41 (skanda.7.101.41)

यस्मादतीव ते कांतं दृष्ट्वा रूपमिमाः स्त्रियः। क्षुब्धाः सर्वा यतस्तस्मात्कुष्ठरोगमवाप्नुहि

yasmādatīva te kāṁtaṁ dṛṣṭvā rūpamimāḥ striyaḥ| kṣubdhāḥ sarvā yatastasmātkuṣṭharogamavāpnuhi

'Since, having beheld your exceedingly charming form, all these women became agitated — therefore, obtain the disease of leprosy.'

Verse 42 (skanda.7.101.42)

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सांबो लज्जासमन्वितः। उवाच प्रहसन्वाक्यं स स्मरन्नृषिसत्तमम्

tasya tadvacanaṁ śrutvā sāṁbo lajjāsamanvitaḥ| uvāca prahasanvākyaṁ sa smarannṛṣisattamam

Hearing that utterance of his, Samba, filled with shame, recalling that foremost of sages, spoke laughingly.

Verse 43 (skanda.7.101.43)

अनिमित्तमहं तात भावदोषविवर्जितः। शप्तो न मेऽत्र वै कुद्धो दुर्वासा नान्यथा वदेत्

animittamahaṁ tāta bhāvadoṣavivarjitaḥ| śapto na me'tra vai kuddho durvāsā nānyathā vadet

'O father, I have been cursed without true cause, free of any fault of intention; yet the angered Durvasa would not have spoken otherwise than truly.'

Verse 44 (skanda.7.101.44)

एवमुक्त्वा ततः सांबः कृष्णं कमललोचनम्। ततो वैराग्यसंयुक्तश्चिन्ताशोकपरायणः

evamuktvā tataḥ sāṁbaḥ kṛṣṇaṁ kamalalocanam| tato vairāgyasaṁyuktaścintāśokaparāyaṇaḥ

Having said this to lotus-eyed Krishna, Samba then, filled with dispassion, given over to anxiety and grief —

Verse 45 (skanda.7.101.45)

प्रभासक्षेत्रमगमत्सर्वपातकनाशनम्। एवं तत्क्षेत्रमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम्

prabhāsakṣetramagamatsarvapātakanāśanam| evaṁ tatkṣetramāsādya tapastepe sudāruṇam

— went to the field of Prabhasa, destroyer of all sin. Having thus reached that field, he performed most terrible austerity.

Verse 46 (skanda.7.101.46)

प्रतिष्ठाप्य सहस्रांशुं देवं पापनिषूदनम्। ततश्चाराधयामास परं नियममाश्रितः

pratiṣṭhāpya sahasrāṁśuṁ devaṁ pāpaniṣūdanam| tataścārādhayāmāsa paraṁ niyamamāśritaḥ

Having established the thousand-rayed god, destroyer of sin, he then worshipped him, resorting to the highest discipline.

Verse 47 (skanda.7.101.47)

त्रिसंध्यं पूजयामास दिव्यगंधानुलेपनैः। स्तोत्रेणानेन भक्त्या वै स्तौति नित्यं दिनाधिपम्

trisaṁdhyaṁ pūjayāmāsa divyagandhānulepanaiḥ| stotreṇānena bhaktyā vai stauti nityaṁ dinādhipam

He worshipped him three times daily with divine fragrant unguents; with this hymn, with devotion, he ever praised the Lord of the day.

Verse 48 (skanda.7.101.48)

सांब उवाच। नमस्त्रैलोक्यदीपाय नमस्ते तिमिरापह। नमः पंकजनाथाय नमः कुमुदशत्रवे

sāṁba uvāca| namastrailokyadīpāya namaste timirāpaha| namaḥ paṁkajanāthāya namaḥ kumudaśatrave

Samba said: Salutation to the lamp of the three worlds! Salutation to you, dispeller of darkness! Salutation to the lord of the lotus! Salutation to the enemy of the night-lily!

Verse 49 (skanda.7.101.49)

नमो जगत्प्रतिष्ठाय जगद्धात्रे नमोऽस्तु ते। देवदेव नमस्यामि सूर्यं त्रैलोक्यदीपकम्

namo jagatpratiṣṭhāya jagaddhātre namo'stu te| devadeva namasyāmi sūryaṁ trailokyadīpakam

Salutation to the foundation of the world! Salutation be to you, sustainer of the world! O god of gods, I salute the Sun, lamp of the three worlds.

Verse 50 (skanda.7.101.50)

आदित्यवर्णो भुवनस्य गोप्ता अपूर्व एष प्रथमः सुराणाम्। हिरण्यगर्भः पुरुषो महात्मा स पठ्यते वै तमसः परस्तात्

ādityavarṇo bhuvanasya goptā apūrva eṣa prathamaḥ surāṇām| hiraṇyagarbhaḥ puruṣo mahātmā sa paṭhyate vai tamasaḥ parastāt

Of the color of the sun, guardian of the world, unprecedented, the first among the gods — he, the golden-wombed Purusha, the great soul, is spoken of as beyond the darkness.

Verse 51 (skanda.7.101.51)

इति स्तुतस्तदा सूर्यः प्रसन्नेनांतरात्मना। उवाच दर्शनं गत्वा सांबं जांबवतीसुतम्

iti stutastadā sūryaḥ prasannenāṁtarātmanā| uvāca darśanaṁ gatvā sāṁbaṁ jāṁbavatīsutam

Thus praised, Surya then, with a pleased inner spirit, having come into his sight, spoke to Samba, the son of Jambavati.

Verse 52 (skanda.7.101.52)

सांबसांब महावाहो शृणु गोविन्दनन्दने। स्तोत्रेणानेन तुष्टोऽहं वरं ब्रूहि यदीप्सितम्

sāṁbasāṁba mahāvāho śṛṇu govindanandane| stotreṇānena tuṣṭo'haṁ varaṁ brūhi yadīpsitam

'O Samba, Samba, mighty-armed one, listen, O delight of Govinda! I am pleased by this hymn; tell me the boon that you desire.'

Verse 53 (skanda.7.101.53)

सांब उवाच। कृष्णेनाहं सुरश्रेष्ठ शप्तः पापः सुदुर्मतिः। कुष्ठांतं कुरु मे देव यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो

sāṁba uvāca| kṛṣṇenāhaṁ suraśreṣṭha śaptaḥ pāpaḥ sudurmatiḥ| kuṣṭhāṁtaṁ kuru me deva yadi tuṣṭo'si me prabho

Samba said: 'O foremost of gods, I, sinful and of evil mind, have been cursed by Krishna; put an end to my leprosy, O god, if you are pleased with me, O Lord.'

Verse 54 (skanda.7.101.54)

श्रीभानुरुवाच। भूय एव महाभाग नीरोगस्त्वं भविष्यसि। यादृग्रूपः पुरा ह्यासीर्मम चैव प्रसादतः

śrībhānuruvāca| bhūya eva mahābhāga nīrogastvaṁ bhaviṣyasi| yādṛgrūpaḥ purā hyāsīrmama caiva prasādataḥ

Shri Bhanu said: 'O greatly fortunate one, you shall become free of disease once again, of whatever form you formerly had, by my very grace.'

Verse 55 (skanda.7.101.55)

अद्य प्रभृति नेक्ष्यास्ता विष्णुभार्याः कथंचन। न तासां दर्शने जातु स्थातव्यं यदुनन्दन

adya prabhṛti nekṣyāstā viṣṇubhāryāḥ kathaṁcana| na tāsāṁ darśane jātu sthātavyaṁ yadunandana

'From today onward, you shall in no way behold the wives of Vishnu; you must never remain within their sight, O delight of the Yadus.'

Verse 56 (skanda.7.101.56)

तासामीर्ष्यापरीतेन विष्णुना प्रभविष्णुना। कुष्ठं ते यादवश्रेष्ठ प्रदत्तं हि महात्मना

tāsāmīrṣyāparītena viṣṇunā prabhaviṣṇunā| kuṣṭhaṁ te yādavaśreṣṭha pradattaṁ hi mahātmanā

'Overcome with jealousy on their account, by the mighty, great-souled Vishnu — by him, O foremost of the Yadavas, was this leprosy given to you.'

Verse 57 (skanda.7.101.57)

यो मां स्तोत्रेण चानेन समागत्य च स्तोष्यति। न तस्यान्वयसंभूतः कुष्ठी कश्चिद्भविष्यति

yo māṁ stotreṇa cānena samāgatya ca stoṣyati| na tasyānvayasaṁbhūtaḥ kuṣṭhī kaścidbhaviṣyati

'Whoever shall come and praise me with this very hymn, none born in his lineage shall ever become a leper.'

Verse 58 (skanda.7.101.58)

अथादित्यस्य नामानि सम्यग्जानीहि द्वादश। द्वादशैव तथान्यानि तानि वक्ष्याम्यशेषतः

athādityasya nāmāni samyagjānīhi dvādaśa| dvādaśaiva tathānyāni tāni vakṣyāmyaśeṣataḥ

'Now know rightly the twelve names of Aditya; I shall tell you fully another twelve besides these.'

Verse 59 (skanda.7.101.59)

आदित्यः सविता सूर्यो मिहिरोऽर्कः प्रतापनः। मार्त्तंडो भास्करो भानुश्चित्रभानुर्द्दिवाकरः

ādityaḥ savitā sūryo mihiro'rkaḥ pratāpanaḥ| mārttaṇḍo bhāskaro bhānuścitrabhānurddivākaraḥ

'Aditya, Savita, Surya, Mihira, Arka, Pratapana, Marttanda, Bhaskara, Bhanu, Chitrabhanu, Divakara —'

Verse 60 (skanda.7.101.60)

रविर्द्वादशनामैवं ज्ञेयः सामान्यनामभिः। विष्णुर्धाता भगः पूषा मित्रोंऽशुर्वरुणोऽर्यमा

ravirdvādaśanāmaivaṁ jñeyaḥ sāmānyanāmabhiḥ| viṣṇurdhātā bhagaḥ pūṣā mitro'ṁśurvaruṇo'ryamā

'— and Ravi: thus these twelve are to be known as the common names. Vishnu, Dhata, Bhaga, Pusha, Mitra, Amshu, Varuna, Aryama,'

Verse 61 (skanda.7.101.61)

इन्द्रो विवस्वांस्त्वष्टा च पर्जन्यो द्वादशः स्मृतः। इति ते द्वादशादित्याः पृथक्त्वेन प्रकीर्तिताः

indro vivasvāṁstvaṣṭā ca parjanyo dvādaśaḥ smṛtaḥ| iti te dvādaśādityāḥ pṛthaktvena prakīrtitāḥ

'Indra, Vivasvan, Tvashta, and Parjanya, reckoned as the twelfth: thus these twelve Adityas have been proclaimed to you, each separately.'

Verse 62 (skanda.7.101.62)

उत्तिष्ठंति सदा ह्येते मासैर्द्वादशभिः क्रमात्। विष्णुस्तपति वै चैत्रे वैशाखे चार्यमा सदा

uttiṣṭhaṁti sadā hyete māsairdvādaśabhiḥ kramāt| viṣṇustapati vai caitre vaiśākhe cāryamā sadā

'These always arise, in due order, one for each of the twelve months. Vishnu shines in Chaitra, and Aryama always in Vaishakha.'

Verse 63 (skanda.7.101.63)

विवस्वाञ्ज्येष्ठमासे तु आषाढे चांशुमांस्तथा। पर्ज्जन्यः श्रावणे मासि वरुणः प्रौष्ठसंज्ञिके

vivasvāñjyeṣṭhamāse tu āṣāḍhe cāṁśumāṁstathā| parjjanyaḥ śrāvaṇe māsi varuṇaḥ prauṣṭhasaṁjñike

'Vivasvan in the month of Jyeshtha, and likewise Amshuman in Ashadha; Parjanya in the month of Shravana, Varuna in the month called Proshtha.'

Verse 64 (skanda.7.101.64)

इन्द्रश्चाश्वयुजे मासि धाता तपति कार्तिके। मार्गशीर्षे तथा मित्रः पौषे पूषा दिवाकरः

indraścāśvayuje māsi dhātā tapati kārtike| mārgaśīrṣe tathā mitraḥ pauṣe pūṣā divākaraḥ

'Indra in the month of Ashvayuja, Dhata shines in Kartika; likewise Mitra in Margashirsha, Pusha-Divakara in Pausha.'

Verse 65 (skanda.7.101.65)

माघे भगस्तु विज्ञेयस्त्वष्टा तपति फाल्गुने। शतैर्द्वादशभिर्विष्णू रश्मीनां दीप्यते सदा

māghe bhagastu vijñeyastvaṣṭā tapati phālgune| śatairdvādaśabhirviṣṇū raśmīnāṁ dīpyate sadā

'Bhaga is to be known in Magha, Tvashta shines in Phalguna. Vishnu is ever resplendent with twelve hundred rays.'

Verse 66 (skanda.7.101.66)

दीप्यते गोसहस्रेण शतैश्च त्रिभिरर्यमा। द्विसप्तकैर्विवस्वांस्तु अंशुमान्पञ्चकैस्त्रिभिः

dīpyate gosahasreṇa śataiśca tribhiraryamā| dvisaptakairvivasvāṁstu aṁśumānpañcakaistribhiḥ

'Aryama shines with a thousand and three hundred rays; Vivasvan with twice seven hundred, Amshuman with three times five hundred.'

Verse 67 (skanda.7.101.67)

विवस्वानिव पर्जन्यो वरुणश्चार्यमा इव। इन्द्रस्तु द्विगुणैः षड्भिर्भात्येकादशभिः शतैः

vivasvāniva parjanyo varuṇaścāryamā iva| indrastu dviguṇaiḥ ṣaḍbhirbhātyekādaśabhiḥ śataiḥ

'Parjanya shines like Vivasvan, and Varuna like Aryama; but Indra shines with double that, sixfold, with eleven hundred rays.'

Verse 68 (skanda.7.101.68)

मित्रवच्च भगस्त्वष्टा सहस्रेण शतेन च। उत्तरोपक्रमेऽर्कस्य वर्धन्ते रश्मयः सदा। दक्षिणोपक्रमे भूयो ह्रसन्ते सूर्यरश्मयः

mitravacca bhagastvaṣṭā sahasreṇa śatena ca| uttaropakrame'rkasya vardhante raśmayaḥ sadā| dakṣiṇopakrame bhūyo hrasaṁte sūryaraśmayaḥ

'Bhaga is like Mitra, and Tvashta with a thousand and a hundred. As the sun turns northward, his rays ever increase; as he turns southward, the sun's rays again diminish.'

Verse 69 (skanda.7.101.69)

एवं द्वादश मूर्तिस्थः प्रभासक्षेत्रमध्यतः। सांबादित्येति विख्यातः स्थास्ये मन्वन्तरान्तरे

evaṁ dvādaśa mūrtisthaḥ prabhāsakṣetramadhyataḥ| sāṁbādityeti vikhyātaḥ sthāsye manvantarāntare

'Thus, established in these twelve forms, in the midst of the field of Prabhasa, renowned by the name Sambaditya, I shall abide through the succeeding Manvantaras.'

Verse 70 (skanda.7.101.70)

माघस्य शुक्लपक्षे तु पञ्चम्यां यादवोत्तम। एकभक्तं सदा ख्यातं षष्ठ्यां नक्तमुदाहृतम्

māghasya śuklapakṣe tu pañcamyāṁ yādavottama| ekabhaktaṁ sadā khyātaṁ ṣaṣṭhyāṁ naktamudāhṛtam

'On the fifth day of the bright fortnight of Magha, O foremost of the Yadus, a single meal is ever declared as the observance; on the sixth, a night-meal is prescribed.'

Verse 71 (skanda.7.101.71)

सप्तम्यामुपवासं तु कृत्वा सांबार्कसंनिधौ। रक्तचन्दनमिश्रैस्तु करवीरैर्महाव्रतः

saptamyāmupavāsaṁ tu kṛtvā sāṁbārkasaṁnidhau| raktacandanamiśraistu karavīrairmahāvrataḥ

'Having kept a fast on the seventh, in the presence of Sambarka, with oleander flowers mixed with red sandalwood, greatly disciplined —'

Verse 72 (skanda.7.101.72)

दत्त्वा कुन्दरकं धूपं पूजयेद्भास्करं बुधः। ब्राह्मणान्दिव्यभोज्येन भोजयित्वाऽपि शक्तितः

dattvā kuṁdarakaṁ dhūpaṁ pūjayedbhāskaraṁ budhaḥ| brāhmaṇāndivyabhojyena bhojayitvā'pi śaktitaḥ

'— having offered fragrant jasmine incense, the wise man should worship Bhaskara; and, according to his means, feed brahmins with divine food.'

Verse 73 (skanda.7.101.73)

एवं यः कुरुते सम्यक्सांबादित्यस्य पूजनम्। सम्यक्छ्रद्धासमायुक्तः संप्राप्स्यत्यखिलं फलम्

evaṁ yaḥ kurute samyaksāṁbādityasya pūjanam| samyakchraddhāsamāyuktaḥ saṁprāpsyatyakhilaṁ phalam

'He who thus duly performs the worship of Sambaditya, endowed with proper faith, shall obtain the entire fruit.'

Verse 74 (skanda.7.101.74)

ईश्वर उवाच। एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्तत्रैवांतरधीयत। सांबोऽपि निर्जरो भूत्वा द्वारकां पुनरागमत्

īśvara uvāca| evamuktvā sahasrāṁśustatraivāṁtaradhīyata| sāṁbo'pi nirjaro bhūtvā dvārakāṁ punarāgamat

Ishvara said: Having said this, the thousand-rayed one vanished there itself; Samba too, having become free of disease, returned once more to Dvaraka.

Verse 75 (skanda.7.101.75)

इत्येतत्कथितं देवि सांबादित्यमहोदयम्। श्रुतं हरति पापानि तथाऽऽरोग्यं प्रयच्छति

ityetatkathitaṁ devi sāṁbādityamahodayam| śrutaṁ harati pāpāni tathā'rogyaṁ prayacchati

Thus has been told to you, O Goddess, this great glory of Sambaditya; when heard, it removes sins and likewise bestows health.

Chapter 100All chaptersChapter 102