Skip to main content

Prabhasa Khanda · Chapter 108

The Glory of Pratyusheshvara

Chapter 107All chaptersChapter 109

Verse 1 (skanda.7.108.1)

ईश्वर उवाच। ततो गच्छेन्महादेवि वसूनां लिंगमुत्तमम्। सोमेशादीशदिग्भागे पञ्चाशद्धनुषान्तरे॥

īśvara uvāca| tato gacchenmahādevi vasūnāṁ liṁgamuttamam| someśādīśadigbhāge pañcāśaddhanuṣāntare||

Ishvara said: Thereafter, O Mahadevi, one should go to the excellent linga of the Vasus, situated in the northeast direction from Somesha, at a distance of fifty bow-lengths.

Verse 2 (skanda.7.108.2)

स्थितं लिंगं महादेवि चतुर्वक्त्रं सुरप्रियम्। प्रत्यूषेश्वरनामानं महापातकनाशनम्॥

sthitaṁ liṁgaṁ mahādevi caturvaktraṁ surapriyam| pratyūṣeśvaranāmānaṁ mahāpātakanāśanam||

O Mahadevi, the linga established there has four faces, is dear to the gods, and bears the name Pratyusheshvara — it is the destroyer of great sins.

Verse 3 (skanda.7.108.3)

दर्शनात्तस्य देवस्य सप्तजन्मान्तरोद्भवम्। पापं प्रणाशमायाति सत्यंसत्यं वरानने॥

darśanāttasya devasya saptajanmāntarodbhavam| pāpaṁ praṇāśamāyāti satyaṁsatyaṁ varānane||

O fair one, by the sight of that god, even sin accumulated over seven births is destroyed — this is true, truly true.

Verse 4 (skanda.7.108.4)

देव्युवाच। कोऽसौ प्रत्यूषनामेति कथं लिंगं प्रतिष्ठितम्। कस्य पुत्रः स विख्यात एतन्मे वद शंकर॥

devyuvāca| ko'sau pratyūṣanāmeti kathaṁ liṁgaṁ pratiṣṭhitam| kasya putraḥ sa vikhyāta etanme vada śaṁkara||

The Devi said: Who is this one named Pratyusha, and how was this linga established? Whose renowned son is he? Tell me this, O Shankara.

Verse 5 (skanda.7.108.5)

ईश्वर उवाच। दक्षो ब्रह्मसुतो देवि प्रजापतिरिति स्मृतः। तस्य कन्याः पुरा षष्टिर्ददौ धर्माय वै दश॥

īśvara uvāca| dakṣo brahmasuto devi prajāpatiriti smṛtaḥ| tasya kanyāḥ purā ṣaṣṭirdadau dharmāya vai daśa||

Ishvara said: O Devi, Daksha, the son of Brahma, is remembered by the name Prajapati. He had sixty daughters, of whom he gave ten in marriage to Dharma in ancient times.

Verse 6 (skanda.7.108.6)

तासां मध्ये महादेवि एका विश्वेति विश्रुता। सा धर्माच्च महादेवि अष्टावजनयत्सुतान्॥

tāsāṁ madhye mahādevi ekā viśveti viśrutā| sā dharmācca mahādevi aṣṭāvajanayatsutān||

O Mahadevi, among them one was renowned by the name Vishva. O Mahadevi, she bore eight sons through Dharma.

Verse 7 (skanda.7.108.7)

आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवाऽनलोऽनिलः। प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः॥

āpo dhruvaśca somaśca dharaścaivā'nalo'nilaḥ| pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo'ṣṭau prakīrtitāḥ||

Apa, Dhruva, Soma, Dhara, Anala, Anila, Pratyusha, and Prabhasa — these eight are declared to be the Vasus.

Verse 8 (skanda.7.108.8)

तेषां मध्ये सप्तमोऽसौ प्रत्यूष इति विश्रुतः। स पुत्रकामो देवेशि प्रभासं क्षेत्रमागतः॥

teṣāṁ madhye saptamo'sau pratyūṣa iti viśrutaḥ| sa putrakāmo deveśi prabhāsaṁ kṣetramāgataḥ||

Among them, the seventh is known by the name Pratyusha. O Goddess of gods, desiring a son, he came to the Prabhasa field.

Verse 9 (skanda.7.108.9)

स ज्ञात्वा कामिकं क्षेत्रं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्। तपश्चचार विपुलं दिव्यं वर्षशतं प्रिये। ध्यायन्देवं महादेवं शान्तस्तद्गतमानसः॥

sa jñātvā kāmikaṁ kṣetraṁ pratiṣṭhāpya maheśvaram| tapaścacāra vipulaṁ divyaṁ varṣaśataṁ priye| dhyāyandevaṁ mahādevaṁ śāntastadgatamānasaḥ||

Knowing this field to be one that fulfills desires, and having installed Maheshvara, O beloved, he performed extensive austerities for a hundred divine years, tranquil, his mind fixed upon that goal, meditating upon the great god.

Verse 10 (skanda.7.108.10)

ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य भक्त्या निरञ्जनः। ददौ तस्य सुतं देवि देवलं योगिनां वरम्॥

tatastuṣṭo mahādevastasya bhaktyā nirañjanaḥ| dadau tasya sutaṁ devi devalaṁ yogināṁ varam||

Then, pleased by his devotion, the stainless Mahadeva, O Devi, granted him a son named Devala, foremost among yogis.

Verse 11 (skanda.7.108.11)

ततः प्रभृति देवेशि तल्लिंगस्य प्रभावतः। देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याऽभवत्सुतः॥

tataḥ prabhṛti deveśi talliṁgasya prabhāvataḥ| devalo bhagavānyogī pratyūṣasyā'bhavatsutaḥ||

O Goddess of gods, from that time onward, through the power of that linga, the divine yogi Devala became the son of Pratyusha.

Verse 12 (skanda.7.108.12)

अनेन कारणेनासौ प्रत्यूषेश्वरसंज्ञितः॥

anena kāraṇenāsau pratyūṣeśvarasaṁjñitaḥ||

For this reason, that linga came to be designated by the name Pratyusheshvara.

Verse 13 (skanda.7.108.13)

यश्चानपत्यः पुरुषस्तं समाराधयिष्यति। तस्यान्ववाये देवेशि संततिर्न विनश्यति॥

yaścānapatyaḥ puruṣastaṁ samārādhayiṣyati| tasyānvavāye deveśi saṁtatirna vinaśyati||

O Goddess of gods, whatever childless man shall worship it, in his lineage the progeny will never perish.

Verse 14 (skanda.7.108.14)

यः प्रत्यूषे महादेवि प्रत्यूषेश्वरमुत्तमम्। पूजयिष्यति सद्भक्त्या सततं नियतात्मवान्। तस्यैष्यति क्षयं पापमपि ब्रह्मवधोद्भवम्॥

yaḥ pratyūṣe mahādevi pratyūṣeśvaramuttamam| pūjayiṣyati sadbhaktyā satataṁ niyatātmavān| tasyaiṣyati kṣayaṁ pāpamapi brahmavadhodbhavam||

O Mahadevi, whatever self-controlled man shall constantly worship the excellent Pratyusheshvara with true devotion on the day of Pratyusha, even his sin arising from the slaying of a Brahmin shall come to be destroyed.

Verse 15 (skanda.7.108.15)

वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः॥

vṛṣastatraiva dātavyaḥ samyagyātrāphalepsubhiḥ||

There, those who desire the complete fruit of the pilgrimage should give the gift of a bull.

Verse 16 (skanda.7.108.16)

माघे कृष्णचतुर्द्दश्यां जागृयात्तत्र वै निशि। सर्वेषां दानयज्ञानां फलं जागरणाल्लभेत्॥

māghe kṛṣṇacaturddaśyāṁ jāgṛyāttatra vai niśi| sarveṣāṁ dānayajñānāṁ phalaṁ jāgaraṇāllabhet||

On the dark fourteenth lunar day of the month of Magha, one should keep a night-vigil there; through that vigil, one obtains the fruit of all gifts and sacrifices.

Chapter 107All chaptersChapter 109