Prabhasa Khanda · Chapter 139
The Glory of Chitraditya
Verse 1 (skanda.7.139.1)
ईश्वर उवाच। ततो गच्छेन्महादेवि चित्रादित्यमनुत्तमम्। तस्यैव दक्षिणे भागे ब्रह्मकुण्डसमीपतः
īśvara uvāca| tato gacchenmahādevi citrādityamanuttamam| tasyaiva dakṣiṇe bhāge brahmakuṇḍasamīpataḥ
Ishvara said: Then, O great Goddess, one should go to the incomparable Chitraditya, in the southern part of that very place, near the Brahma-kunda.
Verse 2 (skanda.7.139.2)
महाप्रभावो देवेशि सर्वदारिद्र्यनाशनः। मित्रो नाम पुरा देवि धर्मात्माऽभूद्धरातले। कायस्थः सर्वभूतानां नित्यं भूतहिते रतः
mahāprabhāvo deveśi sarvadāridryanāśanaḥ| mitro nāma purā devi dharmātmā'bhūddharātale| kāyasthaḥ sarvabhūtānāṁ nityaṁ bhūtahite rataḥ
O queen of gods, he is of great power, destroyer of all poverty. Long ago, O Devi, there lived on earth a righteous Kayastha named Mitra, ever devoted to the welfare of all beings.
Verse 3 (skanda.7.139.3)
तस्यापत्यद्वयं जज्ञे ऋतुकालाभिगामिनः। पुत्रः परमतेजस्वी चित्रो नाम वरानने
tasyāpatyadvayaṁ jajñe ṛtukālābhigāminaḥ| putraḥ paramatejasvī citro nāma varānane
To him, who approached his wife only in the proper season, two children were born, O fair-faced one: a son of supreme brilliance, named Chitra,
Verse 4 (skanda.7.139.4)
तथा चित्राऽभवत्कन्या रूपाढ्या शीलमण्डना
tathā citrā'bhavatkanyā rūpāḍhyā śīlamaṇḍanā
and likewise a daughter, Chitra, rich in beauty and adorned with virtue.
Verse 5 (skanda.7.139.5)
आभ्यां तु जातमात्राभ्यां मित्रः पञ्चत्वमेयिवान्। अथ तस्य वरा भार्या सह तेनाग्निमाविशत्
ābhyāṁ tu jātamātrābhyāṁ mitraḥ pañcatvameyivān| atha tasya varā bhāryā saha tenāgnimāviśat
But no sooner were these two born than Mitra met death; then his excellent wife entered the fire together with him.
Verse 6 (skanda.7.139.6)
अथ तौ बालकौ दीनावृषिभिः परिपालितौ। वृद्धिं गतौ महारण्ये बालावेव स्थितौ व्रते
atha tau bālakau dīnāvṛṣibhiḥ paripālitau| vṛddhiṁ gatau mahāraṇye bālāveva sthitau vrate
Then those two orphaned children were nurtured by sages; they grew up in the great forest, remaining devoted to their vow even as children.
Verse 7 (skanda.7.139.7)
प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपः परममास्थितौ। प्रतिष्ठाप्य महादेवं भास्करं वारितस्करम्
prabhāsaṁ kṣetramāsādya tapaḥ paramamāsthitau| pratiṣṭhāpya mahādevaṁ bhāskaraṁ vāritaskaram
Having reached the sacred field of Prabhasa, the two undertook supreme austerity, establishing the great god Bhaskara, the restrainer of thieves.
Verse 8 (skanda.7.139.8)
पूजयामास धर्मात्मा धूपमाल्यानुलेपनैः। वसिष्ठकथितैश्चैव ह्यष्टषष्टिसमन्वितैः। नामभिः सूर्यदेवेशं तुष्टाव प्राञ्जलिः प्रभुम्
pūjayāmāsa dharmātmā dhūpamālyānulepanaiḥ| vasiṣṭhakathitaiścaiva hyaṣṭaṣaṣṭisamanvitaiḥ| nāmabhiḥ sūryadeveśaṁ tuṣṭāva prāñjaliḥ prabhum
The righteous one worshipped him with incense, garlands and unguents; and with joined palms he pleased the lord Surya, god of gods, with the sixty-eight names declared by Vasishtha.
Verse 9 (skanda.7.139.9)
चित्र उवाच। प्रणम्य शिरसा देवं भास्करं गगनाधिपम्। आदिदेवं जगन्नाथं पापघ्नं रोगनाशनम्
citra uvāca| praṇamya śirasā devaṁ bhāskaraṁ gaganādhipam| ādidevaṁ jagannāthaṁ pāpaghnaṁ roganāśanam
Chitra said: Bowing my head to the god Bhaskara, lord of the heavens, the primeval god, lord of the world, destroyer of sin, remover of disease,
Verse 10 (skanda.7.139.10)
सहस्राक्षं सहस्रांशुं सहस्रकिरणद्युतिम्
sahasrākṣaṁ sahasrāṁśuṁ sahasrakiraṇadyutim
the thousand-eyed, thousand-rayed one, of the splendor of a thousand beams of light,
Verse 11 (skanda.7.139.11)
तमहं संस्तविष्यामि संपृक्तं गुह्यनामभिः। मुण्डीरस्वामिनं प्रातर्गंगासागरसंगमे। कालप्रियं तु मध्याह्ने यमुनातीरमाश्रितम्
tamahaṁ saṁstaviṣyāmi saṁpṛktaṁ guhyanāmabhiḥ| muṇḍīrasvāminaṁ prātargaṁgāsāgarasaṁgame| kālapriyaṁ tu madhyāhne yamunātīramāśritam
I shall praise him, joined with his secret names: as Mundirasvamin at dawn, at the confluence of the Ganga and the sea; as Kalapriya at midday, dwelling on the bank of the Yamuna;
Verse 12 (skanda.7.139.12)
मूलस्थानं चास्तमने चन्द्रभागातटे स्थितम्। यत्र सांबः स्वयं सिद्ध उपवासपरायणः
mūlasthānaṁ cāstamane candrabhāgātaṭe sthitam| yatra sāṁbaḥ svayaṁ siddha upavāsaparāyaṇaḥ
as Mulasthana at sunset, situated on the bank of the Chandrabhaga, where Samba himself, devoted to fasting, attained accomplishment;
Verse 13 (skanda.7.139.13)
वाराणस्यां लोहिताक्षं गोभिलाक्षे बृहन्मुखम्। प्रयागेषु प्रतिष्ठानं वृद्धादित्यं महाद्युतिम्
vārāṇasyāṁ lohitākṣaṁ gobhilākṣe bṛhanmukham| prayāgeṣu pratiṣṭhānaṁ vṛddhādityaṁ mahādyutim
as Lohitaksha in Varanasi, as Brihanmukha in Gobhilaksha, as Pratishthana in Prayaga, as the greatly resplendent Vriddhaditya;
Verse 14 (skanda.7.139.14)
कोट्यक्षे द्वादशादित्यं गंगादित्यं चतुर्घटे। नैमिषे चैव गोघ्ने च भद्रं भद्रपुटे स्थितम्
koṭyakṣe dvādaśādityaṁ gaṁgādityaṁ caturghaṭe| naimiṣe caiva goghne ca bhadraṁ bhadrapuṭe sthitam
as Dvadashaditya in Kotyaksha, as Gangaditya in Chaturghata, in Naimisha and Goghna, and as Bhadra, seated in Bhadraputa;
Verse 15 (skanda.7.139.15)
जयायां विजयादित्यं प्रभासे स्वर्णवेतसम्। कुरुक्षेत्रे च सामन्तं त्रिमन्त्रं च इलावृते
jayāyāṁ vijayādityaṁ prabhāse svarṇavetasam| kurukṣetre ca sāmantaṁ trimantraṁ ca ilāvṛte
as Vijayaditya in Jaya, as Svarnavetasa in Prabhasa, as Samanta in Kurukshetra, and as Trimantra in Ilavrita;
Verse 16 (skanda.7.139.16)
महेन्द्रे क्रमणादित्यमृणे सिद्धेश्वरं विदुः। कौशाम्ब्यां पद्मबोधं च ब्रह्मबाहौ दिवाकरम्
mahendre kramaṇādityamṛṇe siddheśvaraṁ viduḥ| kauśāmbyāṁ padmabodhaṁ ca brahmabāhau divākaram
in Mahendra they know him as Kramanaditya, in Rina as Siddheshvara; in Kaushambi as Padmabodha, and in Brahmabahu as Divakara;
Verse 17 (skanda.7.139.17)
केदारे चण्डकान्तिं च नित्ये च तिमिरापहम्। गंगामार्गे शिवद्वारमादित्यं भूप्रदीपने
kedāre caṇḍakāntiṁ ca nitye ca timirāpaham| gaṁgāmārge śivadvāramādityaṁ bhūpradīpane
as Chandakanti in Kedara, as Timirapaha in Nitya, as Shivadvara on the Ganga-marga, and simply as Aditya in Bhupradipana;
Verse 18 (skanda.7.139.18)
हंसं सरस्वतीतीरे विश्वामित्रं पृथूदके। उज्जयिन्यां नरद्वीपं सिद्धायाममलद्युतिम्
haṁsaṁ sarasvatītīre viśvāmitraṁ pṛthūdake| ujjayinyāṁ naradvīpaṁ siddhāyāmamaladyutim
as Hamsa on the bank of the Sarasvati, as Vishvamitra in Prithudaka, as Naradvipa in Ujjayini, and as the stainlessly radiant one in Siddha;
Verse 19 (skanda.7.139.19)
सूर्यं कुन्तीकुमारे च पञ्चनद्यां विभावसुम्। मथुरायां विमलादित्यं संज्ञादित्यं तु संज्ञिके
sūryaṁ kuntīkumāre ca pañcanadyāṁ vibhāvasum| mathurāyāṁ vimalādityaṁ saṁjñādityaṁ tu saṁjñike
as Surya in Kuntikumara, as Vibhavasu in Panchanada, as Vimaladitya in Mathura, and as Sanjnaditya in Sanjnika;
Verse 20 (skanda.7.139.20)
श्रीकण्ठे चैव मार्तण्डं दशार्णे दशकं स्मृतम्। गोधने गोपतिं देवं कर्णं चैव मरुस्थले
śrīkaṇṭhe caiva mārtaṇḍaṁ daśārṇe daśakaṁ smṛtam| godhane gopatiṁ devaṁ karṇaṁ caiva marusthale
as Martanda in Shrikantha, remembered as Dashaka in Dasharna, as the god Gopati in Godhana, and as Karna in Marusthala;
Verse 21 (skanda.7.139.21)
पुष्पं देवपुरे चैव केशवार्कं तु लोहिते। वैदिशे चैव शार्दूलं शोणे वारुणवासिनम्
puṣpaṁ devapure caiva keśavārkaṁ tu lohite| vaidiśe caiva śārdūlaṁ śoṇe vāruṇavāsinam
as Pushpa in Devapura, as Keshavarka in Lohita, as Shardula in Vaidisha, and as Varunavasin in Shona;
Verse 22 (skanda.7.139.22)
वर्धमाने च सांबाख्यं कामरूपे शुभङ्करम्। मिहिरं कान्यकुब्जे च मन्दारं पुण्यवर्धने
vardhamāne ca sāṁbākhyaṁ kāmarūpe śubhaṅkaram| mihiraṁ kānyakubje ca mandāraṁ puṇyavardhane
as Samba in Vardhamana, as Shubhankara in Kamarupa, as Mihira in Kanyakubja, and as Mandara in Punyavardhana;
Verse 23 (skanda.7.139.23)
गन्धारे क्षोभणादित्यं लंकायाममरद्युतिम्। कर्णादित्यं च चम्पायां प्रबोधे शुभदर्शिनम्
gandhāre kṣobhaṇādityaṁ laṁkāyāmamaradyutim| karṇādityaṁ ca campāyāṁ prabodhe śubhadarśinam
as Kshobhanaditya in Gandhara, as one of godlike splendor in Lanka, as Karnaditya in Champa, and as Shubhadarshin in Prabodha;
Verse 24 (skanda.7.139.24)
द्वारावत्यां तु पार्वत्यं हिमवन्ते हिमापहम्। महातेजं तु लौहित्ये अमलाङ्गे च धूजटिम्
dvāravatyāṁ tu pārvatyaṁ himavante himāpaham| mahātejaṁ tu lauhitye amalāṅge ca dhūjaṭim
as Parvatya in Dvaravati, as Himapaha in Himavanta, as the greatly radiant one in Lauhitya, and as Dhujati in Amalanga;
Verse 25 (skanda.7.139.25)
रोहिके तु कुमाराख्यं पद्मायां पद्मसंभवम्। धर्मादित्यं तु लाटायां मर्दके स्थविरं विदुः
rohike tu kumārākhyaṁ padmāyāṁ padmasaṁbhavam| dharmādityaṁ tu lāṭāyāṁ mardake sthaviraṁ viduḥ
as Kumara in Rohika, as Padmasambhava in Padma, as Dharmaditya in Lata, and in Mardaka they know him as Sthavira;
Verse 26 (skanda.7.139.26)
सुखप्रदं तु कौबेर्यां कोसले गोपतिं तथा। कौङ्कणे तु पद्मदेवं तापनं विन्ध्यपर्वते
sukhapradaṁ tu kauberyāṁ kosale gopatiṁ tathā| kauṅkaṇe tu padmadevaṁ tāpanaṁ vindhyaparvate
as Sukhaprada in Kauberi, as Gopati likewise in Kosala, as Padmadeva in Konkana, and as Tapana on the Vindhya mountain;
Verse 27 (skanda.7.139.27)
त्वष्टारं चैव काश्मीरे चरित्रे रत्नसंभवम्। पुष्करे हेमगर्भस्थं विद्यात्सूर्यं गभस्तिके
tvaṣṭāraṁ caiva kāśmīre caritre ratnasaṁbhavam| puṣkare hemagarbhasthaṁ vidyātsūryaṁ gabhastike
as Tvashtar in Kashmira, as Ratnasambhava in Charitra, one should know him as Hemagarbhastha in Pushkara, and simply as Surya in Gabhastika;
Verse 28 (skanda.7.139.28)
प्रकाशायां तु मुज्झालं तीर्थग्रामे प्रभाकरम्। काम्पिल्ये रिल्लकादित्यं धनके धनवासिनम्
prakāśāyāṁ tu mujjhālaṁ tīrthagrāme prabhākaram| kāmpilye rillakādityaṁ dhanake dhanavāsinam
as Mujjhala in Prakasha, as Prabhakara in Tirthagrama, as Rillakaditya in Kampilya, and as Dhanavasin in Dhanaka;
Verse 29 (skanda.7.139.29)
अनलं नर्मदातीरे सर्वत्र गमनाधिकम्। अष्टषष्टिं तु देवस्य भास्करस्यामितद्युतेः
analaṁ narmadātīre sarvatra gamanādhikam| aṣṭaṣaṣṭiṁ tu devasya bhāskarasyāmitadyuteḥ
and as Anala on the bank of the Narmada, foremost in movement everywhere — thus have I recited the sixty-eight names of the god Bhaskara, of boundless splendor.
Verse 30 (skanda.7.139.30)
प्रातरुत्थाय वै नित्यं शक्तिमाञ्छुचिमान्नरः। यः पठेच्छृणुयाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते
prātarutthāya vai nityaṁ śaktimāñchucimānnaraḥ| yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sarvapāpaiḥ pramucyate
Whatever able and pure man, rising daily at dawn, recites or even merely hears these names, is freed from all sins.
Verse 31 (skanda.7.139.31)
राज्यार्थी लभते राज्यं धनार्थी लभते धनम्। पुत्रार्थी लभते पुत्रान्सौख्यार्थी लभते सुखम्
rājyārthī labhate rājyaṁ dhanārthī labhate dhanam| putrārthī labhate putrānsaukhyārthī labhate sukham
One who desires a kingdom obtains a kingdom; one who desires wealth obtains wealth; one who desires sons obtains sons; one who desires happiness obtains happiness.
Verse 32 (skanda.7.139.32)
रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात्। यान्यान्प्रार्थयते कामांस्तांस्तान्प्राप्नोति मानवः
rogārto mucyate rogādbaddho mucyeta bandhanāt| yānyānprārthayate kāmāṁstāṁstānprāpnoti mānavaḥ
One afflicted with disease is freed from disease; one who is bound is freed from bondage; whatever desires a man prays for, all of those he obtains.
Verse 33 (skanda.7.139.33)
ईश्वर उवाच। एवं च स्तुवतस्तस्य चित्रस्य विमलात्मनः। ततस्तुष्टः सहस्रांशुः कालेन महता विभुः
īśvara uvāca| evaṁ ca stuvatastasya citrasya vimalātmanaḥ| tatastuṣṭaḥ sahasrāṁśuḥ kālena mahatā vibhuḥ
Ishvara said: Thus, as that pure-souled Chitra praised him, after a long time the mighty thousand-rayed lord became pleased.
Verse 34 (skanda.7.139.34)
अब्रवीद्वत्स भद्रं ते वरं वरय सुव्रत
abravīdvatsa bhadraṁ te varaṁ varaya suvrata
He said: O child, blessings upon you; choose a boon, O virtuous one.
Verse 35 (skanda.7.139.35)
सोऽब्रवीद्यदि मे तुष्टो भगवंस्तीक्ष्णदीधितेः। प्रौढत्वं सर्वकार्येषु नय मां ज्ञानितां तथा
so'bravīdyadi me tuṣṭo bhagavaṁstīkṣṇadīdhiteḥ| prauḍhatvaṁ sarvakāryeṣu naya māṁ jñānitāṁ tathā
He replied: If you are pleased with me, O Lord of the sharp rays, then lead me to maturity in all undertakings, and likewise to wisdom.
Verse 36 (skanda.7.139.36)
तत्तथेति प्रतिज्ञातं सूर्येण वरवर्णिनि। ततः सर्वज्ञतां प्राप्तश्चित्रो मित्रकुलोद्भवः
tattatheti pratijñātaṁ sūryeṇa varavarṇini| tataḥ sarvajñatāṁ prāptaścitro mitrakulodbhavaḥ
'So be it,' Surya promised, O fair-complexioned one; then Chitra, born of Mitra's line, attained omniscience.
Verse 37 (skanda.7.139.37)
तं ज्ञात्वा धर्मराजस्तु बुद्ध्या परमया युतम्। चिन्तयामास मेधावी लेखकोऽयं भवेद्यदि
taṁ jñātvā dharmarājastu buddhyā paramayā yutam| cintayāmāsa medhāvī lekhako'yaṁ bhavedyadi
Knowing him to be endowed with supreme intelligence, the wise Dharmaraja pondered: 'What if this one were to become my scribe—
Verse 38 (skanda.7.139.38)
ततो मे सर्वसिद्धिः स्यान्निर्वृतिश्च परा भवेत्। एवं चिन्तयतस्तस्य धर्मराजस्य भामिनि
tato me sarvasiddhiḥ syānnirvṛtiśca parā bhavet| evaṁ cintayatastasya dharmarājasya bhāmini
then all accomplishment would be mine, and supreme peace would result.' O lady, even as Dharmaraja was pondering thus,
Verse 39 (skanda.7.139.39)
अग्नितीर्थे गते चित्रे स्नानार्थं लवणाम्भसि। स तत्र प्रविशन्नेव नीतस्तु यमकिङ्करैः
agnitīrthe gate citre snānārthaṁ lavaṇāmbhasi| sa tatra praviśanneva nītastu yamakiṅkaraiḥ
when Chitra had gone to Agnitirtha to bathe in its salt waters, even as he was entering it, he was carried off by the servants of Yama,
Verse 40 (skanda.7.139.40)
सशरीरो महादेवि यमादेशपरायणैः। स चित्रगुप्तनामाऽभूद्विश्वचारित्रलेखकः
saśarīro mahādevi yamādeśaparāyaṇaiḥ| sa citraguptanāmā'bhūdviśvacāritralekhakaḥ
body and all, O great Goddess, by those intent on Yama's command; and he became known by the name Chitragupta, the scribe of the deeds of the whole world.
Verse 41 (skanda.7.139.41)
चित्रादित्येति नामाऽभूत्ततो लोके वरानने
citrādityeti nāmā'bhūttato loke varānane
Thence, O fair-faced one, came about in this world the name Chitraditya for that linga.
Verse 42 (skanda.7.139.42)
सप्तम्यां नियताहारो यस्तं पूजयते नरः। सप्त जन्मानि दारिद्र्यं न दुःखं तस्य जायते
saptamyāṁ niyatāhāro yastaṁ pūjayate naraḥ| sapta janmāni dāridryaṁ na duḥkhaṁ tasya jāyate
Whatever man, with restrained diet, worships him on the seventh lunar day, for seven births neither poverty nor sorrow befalls him.
Verse 43 (skanda.7.139.43)
तत्रैव चाश्वो दातव्यः सकोषं खड्गमेव च। हिरण्यं चैव विप्राय एवं यात्राफलं लभेत्
tatraiva cāśvo dātavyaḥ sakoṣaṁ khaḍgameva ca| hiraṇyaṁ caiva viprāya evaṁ yātrāphalaṁ labhet
There, one should give a horse, a sword together with its sheath, and gold to a Brahmin; thus one obtains the fruit of the pilgrimage.