Ravana Approaches in Disguise

Shloka 1 (aranya.46.1)

तया परुषम् उक्तः तु कुपितो राघव अनुजः । स विकांक्षन् भृशम् रामम् प्रतस्थे न चिरात् इव ॥ 46.1 ॥

tayā paruṣam uktaḥ tu kupito rāghava anujaḥ | sa vikāṃkṣan bhṛśam rāmam pratasthe na cirāt iva || 46.1 ||

Rebuked harshly by her, Raghava's younger brother, angered, set out at once toward Rama, as though burning with eagerness to see him.

Shloka 2 (aranya.46.2)

तदा आसाद्य दशग्रीवः क्षिप्रम् अंतरम् आस्थितः । अभिचक्राम वैदेहीम् परिव्राजक रूप धृक् ॥ 46.2 ॥

tadā āsādya daśagrīvaḥ kṣipram aṃtaram āsthitaḥ | abhicakrāma vaidehīm parivrājaka rūpa dhṛk || 46.2 ||

Then the ten-necked Ravana, swiftly seizing his chance, took on the guise of a wandering mendicant and advanced toward Vaidehi.

Shloka 3 (aranya.46.3)

श्लक्ष्ण काषाय संवीतः शिखी चत्री उपानही । वामे च अंसे अवसज्य अथ शुभे यष्टि कमण्डलू ॥ 46.3 ॥

ślakṣṇa kāṣāya saṃvītaḥ śikhī catrī upānahī | vāme ca aṃse avasajya atha śubhe yaṣṭi kamaṇḍalū || 46.3 ||

Wrapped in soft saffron cloth, his hair knotted, carrying an umbrella and wearing sandals, with his staff and auspicious water-pot slung upon his left shoulder,

Shloka 4 (aranya.46.4)

परिव्राजक रूपेण वैदेहीम् अन्ववर्तत । ताम् आससाद अतिबलो भ्रातृभ्याम् रहिताम् वने ॥ 46.4 ॥

parivrājaka rūpeṇa vaidehīm anvavartata | tām āsasāda atibalo bhrātṛbhyām rahitām vane || 46.4 ||

he went toward Vaidehi in the semblance of a wandering ascetic. Thus the mighty Ravana came upon her in the forest, bereft of both her protecting brothers,

Shloka 5 (aranya.46.5)

रहिताम् सूर्य चन्द्राभ्याम् संध्याम् इव महत् तमः । ताम् अपश्यत् ततो बालाम् राज पुत्रीम् यशस्विनीम् ॥ 46.5 ॥

rahitām sūrya candrābhyām saṃdhyām iva mahat tamaḥ | tām apaśyat tato bālām rāja putrīm yaśasvinīm || 46.5 ||

as a great darkness descends upon a twilight bereft of both sun and moon. Then he beheld that youthful, glorious princess,

Shloka 6 (aranya.46.6)

रोहिणीम् शशिना हीनाम् ग्रहवत् भृश दारुणः । तम् उग्रम् पाप कर्माणम् जनस्थान गता द्रुमाः ॥ 46.6 ॥

rohiṇīm śaśinā hīnām grahavat bhṛśa dāruṇaḥ | tam ugram pāpa karmāṇam janasthāna gatā drumāḥ || 46.6 ||

as some dread and baleful planet looks upon the star Rohini deprived of the Moon. And at the sight of that fierce doer of evil deeds, the very trees standing in Janasthana

Shloka 7 (aranya.46.7)

संदृश्य न प्रकंपन्ते न प्रवाति च मारुतः । शीघ्र स्रोताः च तम् दृष्ट्वा वीक्षंतम् रक्त लोचनम् ॥ 46.7 ॥

saṃdṛśya na prakaṃpante na pravāti ca mārutaḥ | śīghra srotāḥ ca tam dṛṣṭvā vīkṣaṃtam rakta locanam || 46.7 ||

seemed to cease their trembling, and the wind itself did not blow freely; and the swift-flowing river, too, seeing him gazing about with bloodshot eyes,

Shloka 8 (aranya.46.8)

स्तिमितम् गंतुम् आरेभे भयात् गोदावरी नदी । रामस्य तु अंतरम् प्रेप्सुः दशग्रीवः तत् अंतरे ॥ 46.8 ॥

stimitam gaṃtum ārebhe bhayāt godāvarī nadī | rāmasya tu aṃtaram prepsuḥ daśagrīvaḥ tat aṃtare || 46.8 ||

the river Godavari began to move on stealthily out of fear. Meanwhile the ten-necked Ravana, watching for some lapse of Rama, at that very interval

Shloka 9 (aranya.46.9)

उपतस्थे च वैदेहीम् भिक्षु रूपेण रावणः । अभव्यो भव्य रूपेण भर्तारम् अनुशोचतीम् ॥ 46.9 ॥

upatasthe ca vaidehīm bhikṣu rūpeṇa rāvaṇaḥ | abhavyo bhavya rūpeṇa bhartāram anuśocatīm || 46.9 ||

drew near Vaidehi in the form of a mendicant. That disgraceful one, wearing a graceful form, approached her who was grieving for her husband —

Shloka 10 (aranya.46.10)

अभ्यवर्तत वैदेहीम् चित्राम् इव शनैश्चरः । सहसा भव्य रूपेण तृणैः कूप इव आवृतः ॥ 46.10 ॥

abhyavartata vaidehīm citrām iva śanaiścaraḥ | sahasā bhavya rūpeṇa tṛṇaiḥ kūpa iva āvṛtaḥ || 46.10 ||

he advanced upon Vaidehi as Saturn advances upon the star Chitra — suddenly, in that graceful guise, like a well concealed over by grass,

Shloka 11 (aranya.46.11)

अतिष्ठत् प्रेक्ष्य वैदेहीम् राम पत्नीम् यशस्विनीम् । तिष्टन् संप्रेक्ष्य च तदा पत्नीम् रामस्य रावण ॥ 46.11 ॥

atiṣṭhat prekṣya vaidehīm rāma patnīm yaśasvinīm | tiṣṭan saṃprekṣya ca tadā patnīm rāmasya rāvaṇa || 46.11 ||

he stood gazing at Vaidehi, Rama's glorious wife. And as he stood there, staring intently at Rama's wife, Ravana —

Shloka 12 (aranya.46.12)

शुभाम् रुचिर दन्त ओष्ठीम् पूर्ण चन्द्र निभ आननाम् । आसीनाम् पर्णशालायाम् बाष्प शोक अभिपीडिताम् ॥ 46.12 ॥

śubhām rucira danta oṣṭhīm pūrṇa candra nibha ānanām | āsīnām parṇaśālāyām bāṣpa śoka abhipīḍitām || 46.12 ||

gazed upon that auspicious one, of lovely teeth and lips, her face like the full moon, seated in the leaf-hut, tormented by tears and grief.

Shloka 13 (aranya.46.13)

स ताम् पद्म पलाश अक्षीम् पीत कौशेय वासिनीम् । अभ्यगच्छत वैदेहीम् हृष्ट चेता निशा चरः ॥ 46.13 ॥

sa tām padma palāśa akṣīm pīta kauśeya vāsinīm | abhyagacchata vaidehīm hṛṣṭa cetā niśā caraḥ || 46.13 ||

That night-ranger, his heart delighted, approached Vaidehi, lotus-petal-eyed and clad in yellow silk.

Shloka 14 (aranya.46.14)

दृष्ट्वा काम शर आविद्धो ब्रह्म घोषम् उदीरयन् । अब्रवीत् प्रश्रितम् वाक्यम् रहिते राक्षस अधिपः ॥ 46.14 ॥

dṛṣṭvā kāma śara āviddho brahma ghoṣam udīrayan | abravīt praśritam vākyam rahite rākṣasa adhipaḥ || 46.14 ||

Seeing her, that lord of the rakshasas, pierced by the arrows of the god of love, uttering the resonant chant of Vedic recitation, spoke courteous words to her who was alone.

Shloka 15 (aranya.46.15)

ताम् उत्तमाम् त्रिलोकानाम् पद्म हीनाम् इव श्रियम् । विभ्राजमानाम् वपुषा रावणः प्रशशंस ह ॥ 46.15 ॥

tām uttamām trilokānām padma hīnām iva śriyam | vibhrājamānām vapuṣā rāvaṇaḥ praśaśaṃsa ha || 46.15 ||

Ravana extolled her at length — the finest in all three worlds, radiant in form, like Goddess Shri herself but for the lotus that is her seat.

Shloka 16 (aranya.46.16)

का त्वम् कांचन वर्ण आभे पीत कौशेय वासिनि । कमलानाम् शुभाम् मालाम् पद्मिनी इव च बिभ्रती ॥ 46.16 ॥

kā tvam kāṃcana varṇa ābhe pīta kauśeya vāsini | kamalānām śubhām mālām padminī iva ca bibhratī || 46.16 ||

"Who are you, O lady radiant as the sheen of gold, clad in yellow silk, bearing an auspicious garland of lotuses, like a lotus-plant itself?

Shloka 17 (aranya.46.17)

ह्रीः श्रीः कीर्तिः शुभा लक्ष्मीः अप्सरा वा शुभ आनने । भूतिर् वा त्वम् वराअरोहे रतिर् वा स्वैर चारिणी ॥ 46.17 ॥

hrīḥ śrīḥ kīrtiḥ śubhā lakṣmīḥ apsarā vā śubha ānane | bhūtir vā tvam varāarohe ratir vā svaira cāriṇī || 46.17 ||

O lovely-faced one, are you Modesty, Fortune, Fame, or the auspicious Lakshmi, or an apsara? O shapely one, are you Bhuti (Prosperity), or Rati, wandering here at will?

Shloka 18 (aranya.46.18)

समाः शिखरिणः स्निग्धाः पाण्डुरा दशनाः तव । विशाले विमले नेत्रे रक्तान्ते कृष्ण तारके ॥ 46.18 ॥

samāḥ śikhariṇaḥ snigdhāḥ pāṇḍurā daśanāḥ tava | viśāle vimale netre raktānte kṛṣṇa tārake || 46.18 ||

Your teeth are even, glossy, tipped like buds, and white; your eyes are wide and clear, reddish at the corners, with dark pupils.

Shloka 19 (aranya.46.19)

विशालम् जघनम् पीनम् ऊरू करि कर उपमौ । एतौ उपचितौ वृत्तौ संहतौ संप्रगल्भितौ ॥ 46.19 ॥

viśālam jaghanam pīnam ūrū kari kara upamau | etau upacitau vṛttau saṃhatau saṃpragalbhitau || 46.19 ||

Your hips are broad, your thighs full like the trunk of an elephant; and these breasts of yours, swollen, round, pressed close together, proudly upraised —

Shloka 20 (aranya.46.20)

पीन उन्नत मुखौ कान्तौ स्निग्ध ताल फल उपमौ । मणि प्रवेक आभरणौ रुचिरौ ते पयो धरौ ॥ 46.20 ॥

pīna unnata mukhau kāntau snigdha tāla phala upamau | maṇi praveka ābharaṇau rucirau te payo dharau || 46.20 ||

with firm, jutting tips, lovely, like glossy palm-fruits, adorned with the finest jewels — these two breasts of yours are beautiful.

Shloka 21 (aranya.46.21)

चारु स्मिते चारु दति चारु नेत्रे विलासिनि । मनो हरसि मे रामे नदी कूलम् इव अंभसा ॥ 46.21 ॥

cāru smite cāru dati cāru netre vilāsini | mano harasi me rāme nadī kūlam iva aṃbhasā || 46.21 ||

O charming-smiled one, of lovely teeth and lovely eyes, O enchantress — you steal away my heart, O beautiful one, as a river's current sweeps away its own bank.

Shloka 22 (aranya.46.22)

करान्तमित मध्या असि सुकेशी संहत स्तनी । न एव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किंनरी ॥ 46.22 ॥

karāntamita madhyā asi sukeśī saṃhata stanī | na eva devī na gandharvī na yakṣī na ca kiṃnarī || 46.22 ||

Your waist is slender enough to be spanned by a hand, your hair is lovely, your breasts close-set. Surely you are not a goddess, nor a gandharvi, nor a yakshi, nor a kinnari.

Shloka 23 (aranya.46.23)

न एवम् रूपा मया नारी दृष्ट पूर्वा मही तले । रूपम् अग्र्यम् च लोकेषु सौकुमार्यम् वयः च ते ॥ 46.23 ॥

na evam rūpā mayā nārī dṛṣṭa pūrvā mahī tale | rūpam agryam ca lokeṣu saukumāryam vayaḥ ca te || 46.23 ||

Never before on the face of this earth have I seen a woman of such beauty. Your form, supreme among all the worlds, your delicacy, and your youth —

Shloka 24 (aranya.46.24)

इह वासः च कांतारे चित्तम् उन्मथयन्ति मे । सा प्रतिक्राम भद्रम् ते न त्वम् वस्तुम् इह अर्हसि ॥ 46.24 ॥

iha vāsaḥ ca kāṃtāre cittam unmathayanti me | sā pratikrāma bhadram te na tvam vastum iha arhasi || 46.24 ||

and your dwelling here in this wilderness — all of this torments my mind. Turn back; may good befall you. It is not fitting for you to live here.

Shloka 25 (aranya.46.25)

राक्षसानाम् अयम् वासो घोराणाम् काम रूपिणाम् । प्रासाद अग्राणि रम्याणि नगर उपवनानि च ॥ 46.25 ॥

rākṣasānām ayam vāso ghorāṇām kāma rūpiṇām | prāsāda agrāṇi ramyāṇi nagara upavanāni ca || 46.25 ||

This is the abode of dreadful rakshasas who change form at will. The lovely terraces of great mansions, and the pleasure-groves of cities —

Shloka 26 (aranya.46.26)

संपन्नानि सुगन्धीनि युक्तानि आचरितुम् त्वया । वरम् माल्यम् वरम् गंधम् वरम् वस्त्रम् च शोभने ॥ 46.26 ॥

saṃpannāni sugandhīni yuktāni ācaritum tvayā | varam mālyam varam gaṃdham varam vastram ca śobhane || 46.26 ||

richly furnished and fragrant — these alone befit you to walk in. The finest garlands, the finest perfumes, the finest garments, O radiant one,

Shloka 27 (aranya.46.27)

भर्तारम् च वरम् मन्ये त्वत् युक्तम् असितेक्षणे । का त्वम् भवसि रुद्राणाम् मरुताम् वा शुचिस्मिते ॥ 46.27 ॥

bhartāram ca varam manye tvat yuktam asitekṣaṇe | kā tvam bhavasi rudrāṇām marutām vā śucismite || 46.27 ||

and the finest husband too — these, I think, befit you, O dark-eyed one. Who are you? Do you belong among the Rudras, or the Maruts,

Shloka 28 (aranya.46.28)

वसूनाम् वा वराअरोहे देवता प्रतिभासि मे । न इह गच्छंति गंधर्वा न देवा न च किन्नराः ॥ 46.28 ॥

vasūnām vā varāarohe devatā pratibhāsi me | na iha gacchaṃti gaṃdharvā na devā na ca kinnarāḥ || 46.28 ||

or the Vasus, O shapely one? To me you appear as a very goddess. Neither gandharvas come here, nor gods, nor kinnaras —

Shloka 29 (aranya.46.29)

राक्षसानाम् अयम् वासः कथम् तु त्वम् इह आगता । इह शाखामृगाः सिंहा द्वीपि व्याघ्र मृगाः तथा ॥ 46.29 ॥

rākṣasānām ayam vāsaḥ katham tu tvam iha āgatā | iha śākhāmṛgāḥ siṃhā dvīpi vyāghra mṛgāḥ tathā || 46.29 ||

this is the dwelling of rakshasas alone; how then have you come to be here? Here roam monkeys, lions, leopards, and tigers, and other beasts,

Shloka 30 (aranya.46.30)

ऋक्षाः तरक्षवः कंकाः कथम् तेभ्यो न बिभ्यसे । मद अन्वितानाम् घोराणाम् कुंजराणाम् तरस्विनाम् ॥ 46.30 ॥

ṛkṣāḥ tarakṣavaḥ kaṃkāḥ katham tebhyo na bibhyase | mada anvitānām ghorāṇām kuṃjarāṇām tarasvinām || 46.30 ||

bears, hyenas, and vultures too — how is it you are not afraid of them? Of dreadful and mighty elephants maddened with rut,

Shloka 31 (aranya.46.31)

कथम् एका महारण्ये न बिभेषि वराअनने । का असि कस्य कुतः च त्वम् किम् निमित्तम् च दण्डकान् ॥ 46.31 ॥

katham ekā mahāraṇye na bibheṣi varāanane | kā asi kasya kutaḥ ca tvam kim nimittam ca daṇḍakān || 46.31 ||

how, alone in this great forest, are you unafraid, O lovely-faced one? Who are you, whose are you, whence have you come, and for what reason into the Dandaka forest,

Shloka 32 (aranya.46.32)

एका चरसि कल्याणि घोरान् राक्षस सेवितान् । इति प्रशस्ता वैदेही रावणेन दुरात्मना ॥ 46.32 ॥

ekā carasi kalyāṇi ghorān rākṣasa sevitān | iti praśastā vaidehī rāvaṇena durātmanā || 46.32 ||

dreadful and haunted by rakshasas, do you wander alone, O auspicious one?" Thus was Vaidehi extolled by the evil-minded Ravana.

Shloka 33 (aranya.46.33)

द्विजाति वेषेण हि तम् दृष्ट्वा रावणम् आगतम् । सर्वैः अतिथि सत्कारैः पूजयामास मैथिली ॥ 46.33 ॥

dvijāti veṣeṇa hi tam dṛṣṭvā rāvaṇam āgatam | sarvaiḥ atithi satkāraiḥ pūjayāmāsa maithilī || 46.33 ||

Seeing him, Ravana, who had come in the guise of a twice-born Brahmin, Maithili honoured him with every courtesy due a guest.

Shloka 34 (aranya.46.34)

उपानीय आसनम् पूर्वम् पाद्येन अभिनिमंत्र्य च । अब्रवीत् सिद्धम् इति एव तदा तम् सौम्य दर्शनम् ॥ 46.34 ॥

upānīya āsanam pūrvam pādyena abhinimaṃtrya ca | abravīt siddham iti eva tadā tam saumya darśanam || 46.34 ||

Having first brought him a seat and invited him with water for his feet, she then told him, gentle of appearance, that food was ready.

Shloka 35 (aranya.46.35)

द्विजाति वेषेण समीक्ष्य मैथिली तम् आगतम् पात्र कुसुंभ धारिणम् । अशक्यम् उद्द्वेष्टुम् उपाय दर्शनान् न्यमंत्रयत् ब्राह्मणवत् यथा आगतम् ॥ 46.35 ॥

dvijāti veṣeṇa samīkṣya maithilī tam āgatam pātra kusuṃbha dhāriṇam | aśakyam uddveṣṭum upāya darśanān nyamaṃtrayat brāhmaṇavat yathā āgatam || 46.35 ||

Maithili, having considered him who had come bearing an alms-bowl and saffron robe in a Brahmin's guise, found no way to refuse so unimpeachable a guest, and welcomed him as a Brahmin, in keeping with how he had come.

Shloka 36 (aranya.46.36)

इयम् बृसी ब्राह्मण कामम् आस्यताम् इदम् च पाद्यम् प्रतिगृह्यताम् इति । इदम् च सिद्धम् वन जातम् उत्तमम् त्वत् अर्थम् अव्यग्रम् इह उपभुज्यताम् ॥ 46.36 ॥

iyam bṛsī brāhmaṇa kāmam āsyatām idam ca pādyam pratigṛhyatām iti | idam ca siddham vana jātam uttamam tvat artham avyagram iha upabhujyatām || 46.36 ||

"O Brahmin, here is a grass seat; be seated comfortably. Here is water for your feet; accept it. And here is excellent forest fare, prepared for you — partake of it here at ease."

Shloka 37 (aranya.46.37)

निमंत्र्यमाणः प्रतिपूर्ण भाषिणीम् नरेन्द्र पत्नीम् प्रसमीक्ष्य मैथिलीम् । प्रसह्य तस्या हरणे धृढम् मनः समर्पयामास आत्म वधाय रावणः ॥ 46.37 ॥

nimaṃtryamāṇaḥ pratipūrṇa bhāṣiṇīm narendra patnīm prasamīkṣya maithilīm | prasahya tasyā haraṇe dhṛḍham manaḥ samarpayāmāsa ātma vadhāya rāvaṇaḥ || 46.37 ||

Thus invited by Maithili, the king's wife, who spoke with such perfect courtesy, Ravana, gazing intently upon her, firmly set his mind upon abducting her by force — thereby sealing his own destruction.

Shloka 38 (aranya.46.38)

ततः सुवेषम् मृगया गतम् पतिम् प्रतीक्षमाणा सह लक्ष्मणम् तदा । निरीक्षमाणा हरितम् ददर्श तत् महद् वनम् न एव तु राम लक्ष्मणौ ॥ 46.38 ॥

tataḥ suveṣam mṛgayā gatam patim pratīkṣamāṇā saha lakṣmaṇam tadā | nirīkṣamāṇā haritam dadarśa tat mahad vanam na eva tu rāma lakṣmaṇau || 46.38 ||

Then, waiting for her handsome husband who had gone off hunting, and for Lakshmana to return with him, she gazed all about — but saw only the green expanse of that vast forest, and neither Rama nor Lakshmana.