Purvakhanda — Acharakanda · Chapter 175
Various Fever-Destroying Formulas
Verse 1 (garuda.1.175.1)
श्रीगरुडमहापुराणम् १७५ रुद्र उवाच । एवं धन्वन्तरिर्विष्णुः सुश्रुतादीनुवाच ह । हरिः पुनर्हरायाह नानायोगान्रुगर्दनान्
śrīgaruḍamahāpurāṇam 175 rudra uvāca evaṁ dhanvantarirviṣṇuḥ suśrutādīnuvāca ha hariḥ punarharāyāha nānāyogānrugardanān
Rudra said: Thus Dhanvantari-Vishnu spoke to Sushruta and the others. Hari (Vishnu) then again told Hara (Shiva) many pain-destroying formulas.
Verse 2 (garuda.1.175.2)
हरिरुवाच । सर्वज्वरेषु प्रथमं कार्यं शङ्कर लङ्घनम् । क्वथितोदकपानं च तथा निर्वातसेवनम्
hariruvāca sarvajvareṣu prathamaṁ kāryaṁ śaṅkara laṅghanam kvathitodakapānaṁ ca tathā nirvātasevanam
Hari said: O Shankara, in every fever the first measure should be fasting, drinking boiled water, and staying in a place sheltered from wind.
Verse 3 (garuda.1.175.3)
अग्निस्वेदाज्ज्वरास्त्वेवं नाशमायान्तिहीश्वर । वातज्वरहरः क्वाथो गुडूच्या मुस्तकेन च
agnisvedājjvarāstvevaṁ nāśamāyāntihīśvara vātajvaraharaḥ kvātho guḍūcyā mustakena ca
Through warmth and fomentation, O Lord, fevers are thus destroyed. A decoction of guduchi and musta destroys vata-fever.
Verse 4 (garuda.1.175.4)
दुरालभैश्चैव घृतं पित्तज्वरहरः शृणु । शुण्ठीपर्पटमुस्तैश्च बालकोशीरचन्दनैः
durālabhaiścaiva ghṛtaṁ pittajvaraharaḥ śṛṇu śuṇṭhīparpaṭamustaiśca bālakośīracandanaiḥ
Ghee combined with duralabha destroys pitta-fever, listen. Dry ginger, parpataka, musta, bala, khus, and sandalwood —
Verse 5 (garuda.1.175.5)
साज्यः क्वाथः श्लेष्मजं तु सशुण्ठिः सदुरालभः । सवालकः सर्वज्ज्वरं सशुण्ठिः सहपर्पटः
sājyaḥ kvāthaḥ śleṣmajaṁ tu saśuṇṭhiḥ sadurālabhaḥ savālakaḥ sarvajjvaraṁ saśuṇṭhiḥ sahaparpaṭaḥ
— combined into ghee and decoction, destroy kapha-fever; combined with dry ginger and duralabha, and with bala, this destroys every kind of fever; combined with dry ginger and parpataka —
Verse 6 (garuda.1.175.6)
किराततिक्तैर्नारीगुडूचीशुण्ठिमुस्तकैः । पित्तज्वरहरः स्याच्च शृण्वन्यं योगमुत्तमम्
kirātatiktairnārīguḍūcīśuṇṭhimustakaiḥ pittajvaraharaḥ syācca śṛṇvanyaṁ yogamuttamam
— combined with kiratatikta, guduchi, dry ginger, and musta, this destroys pitta-fever; now hear another excellent formula.
Verse 7 (garuda.1.175.7)
वालकोशीरपाठाभिः कण्टकारिकमुस्तकैः । ज्वरनुच्च कृतः क्वाथस्तथा वै सुरदारुणा
vālakośīrapāṭhābhiḥ kaṇṭakārikamustakaiḥ jvaranucca kṛtaḥ kvāthastathā vai suradāruṇā
A decoction made of bala, khus, patha, kantakari, and musta destroys fever, and a decoction made with devadaru has the same property.
Verse 8 (garuda.1.175.8)
धन्याकनिम्बमुस्तानां समधुः स तु शङ्कर । पटोलपत्रयुक्तस्तु गुडूचीत्रिफलायुतः
dhanyākanimbamustānāṁ samadhuḥ sa tu śaṅkara paṭolapatrayuktastu guḍūcītriphalāyutaḥ
Coriander, neem, and musta taken with honey, O Shankara, are likewise fever-destroying; combined with patola leaves and with guduchi and triphala —
Verse 9 (garuda.1.175.9)
पीतोऽखिलज्वरहरः क्षुधाकृद्वातनुत्त्विदम् । हरीतकीपिप्लीनामामलीचित्रकोद्भवम्
pīto'khilajvaraharaḥ kṣudhākṛdvātanuttvidam harītakīpiplīnāmāmalīcitrakodbhavam
— when drunk, this destroys every fever, promotes appetite, and destroys vata. A powder made of haritaki, long pepper, amalaki, and chitraka —
Verse 10 (garuda.1.175.10)
चूर्णं ज्वरं च क्वथितं धान्य (धन्या) कोशीरपपर्पटैः । आमलक्या गुडूच्या च मधुयुक्तं सचन्दनम्
cūrṇaṁ jvaraṁ ca kvathitaṁ dhānya (dhanyā) kośīrapaparpaṭaiḥ āmalakyā guḍūcyā ca madhuyuktaṁ sacandanam
— destroys fever, as does a boiled decoction of coriander, khus, and parpataka; combined with amalaki, guduchi, honey, and sandalwood —
Verse 11 (garuda.1.175.11)
समस्तज्वरनुच्च स्यात्सन्निपातहरं शृणु । हरिद्रानिम्बत्रिफलामुस्तकैर्देवदारुणा
samastajvaranucca syātsannipātaharaṁ śṛṇu haridrānimbatriphalāmustakairdevadāruṇā
— this destroys every fever, including sannipata; listen further. From turmeric, neem, triphala, musta, and devadaru —
Verse 12 (garuda.1.175.12)
कषायं कटुरोहिण्या सपटोलं सपत्रकम् । त्रिदोषज्वरनुच्चस्यात्पीतं तु क्वथितं जलम्
kaṣāyaṁ kaṭurohiṇyā sapaṭolaṁ sapatrakam tridoṣajvaranuccasyātpītaṁ tu kvathitaṁ jalam
— a pungent decoction, combined with kutki and patola leaves, destroys the fever of all three doshas; drinking boiled water is also beneficial.
Verse 13 (garuda.1.175.13)
कण्टकार्या नागरस्य गुडूच्या पुष्करेण च । जग्ध्वा नागबलाचूर्णं श्वसकासादिनुद्भवेत्
kaṇṭakāryā nāgarasya guḍūcyā puṣkareṇa ca jagdhvā nāgabalācūrṇaṁ śvasakāsādinudbhavet
Eating the powder of nagabala combined with kantakari, dry ginger, guduchi, and pushkara root destroys breathlessness, cough, and the like.
Verse 14 (garuda.1.175.14)
कफवातज्वरे देयं जलमुष्णं पिपासिने । विश्वपर्पटकोशीरमुस्तचन्दनसाधितम्
kaphavātajvare deyaṁ jalamuṣṇaṁ pipāsine viśvaparpaṭakośīramustacandanasādhitam
In kapha-vata fever, warm water should be given to the thirsty patient. Water prepared with dry ginger, parpataka, khus, musta, and sandalwood —
Verse 15 (garuda.1.175.15)
दद्यात्सुशीतलं वारि तृट्छर्दिज्वरदाहनुत् । बिल्वादिप पञ्चमूलस्य क्वाथः स्याद्वातिके ज्वरे
dadyātsuśītalaṁ vāri tṛṭchardijvaradāhanut bilvādipa pañcamūlasya kvāthaḥ syādvātike jvare
— should be given very cold, and it destroys thirst, vomiting, fever, and burning. A decoction of the panchamula beginning with bilva is useful in vata-fever.
Verse 16 (garuda.1.175.16)
पाचनं पिप्पलीमूलं गुडृचीविश्वभेषजम् । वातज्वरे त्वयं क्वाथो दत्तः शान्तिकरः परः
pācanaṁ pippalīmūlaṁ guḍṛcīviśvabheṣajam vātajvare tvayaṁ kvātho dattaḥ śāntikaraḥ paraḥ
The root of pippali, guduchi, and dry ginger are digestive; this decoction, given in vata-fever, is supremely pacifying.
Verse 17 (garuda.1.175.17)
पित्तज्वरघ्नः समधुः क्वाथः पर्पटनिम्बयोः । विधाने क्रियमाणेऽपि य्सय संज्ञा न जायते
pittajvaraghnaḥ samadhuḥ kvāthaḥ parpaṭanimbayoḥ vidhāne kriyamāṇe'pi ysaya saṁjñā na jāyate
A decoction of parpataka and neem combined with honey destroys pitta-fever. If, even while treatment is being administered, the patient fails to regain consciousness,
Verse 18 (garuda.1.175.18)
पादयोस्तु ललाटे वा दहेल्लौहशलाकया । तिक्ता पाठा पर्पटाश्च विशाला त्रिफला त्रिवृत् । सक्षीरो भेदनः क्वाथः सर्वज्वरविशोधनः
pādayostu lalāṭe vā dahellauhaśalākayā tiktā pāṭhā parpaṭāśca viśālā triphalā trivṛt sakṣīro bhedanaḥ kvāthaḥ sarvajvaraviśodhanaḥ
— cauterization with an iron probe should be applied to the feet or forehead. Bitter tumbi, patha, parpataka, nishoth, triphala, and trivrit — this purgative decoction, taken with milk, cleanses every kind of fever.