Uttara Khanda · Chapter 17
Shukra's Entry into the Womb
Verse 1 (padma.6.17.1)
नारद उवाच ।अथ जालंधरोऽपश्यत्कबंधचयभीषणम् । रणं रुधिरमांसौघ मज्जा मेदोऽस्थिदुर्गमम्
nārada uvāca atha jālaṁdharo'paśyatkabaṁdhacayabhīṣaṇam raṇaṁ rudhiramāṁsaugha majjā medo'sthidurgamam
Narada said: Then Jalandhara beheld that battlefield, terrible with heaps of headless trunks, made almost impassable by blood, flesh, marrow, fat, and bone.
Verse 2 (padma.6.17.2)
तत्र जालंधरो दैत्यः प्रियाहरणदुःखितः । रणे विलोकयामास वृषस्थं पार्वतीपतिम्
tatra jālaṁdharo daityaḥ priyāharaṇaduḥkhitaḥ raṇe vilokayāmāsa vṛṣasthaṁ pārvatīpatim
There, the demon Jalandhara, grieved at the loss of his beloved, beheld in that battle Parvati's own husband, mounted on his bull.
Verse 3 (padma.6.17.3)
घोराहिभोगेनविभूषितांगं जटाकलापे शशिभूषणांकितम् । नेत्राग्निकीलोपरिशोभितांगं विना रणं संप्रददर्श सिंधुजः
ghorāhibhogenavibhūṣitāṁgaṁ jaṭākalāpe śaśibhūṣaṇāṁkitam netrāgnikīlopariśobhitāṁgaṁ vinā raṇaṁ saṁpradadarśa siṁdhujaḥ
His limbs adorned with the coils of terrible serpents, his matted locks marked with the moon's own ornament, his body shining beneath the very blaze of his third eye — the ocean-born beheld him thus, apart from the fray.
Verse 4 (padma.6.17.4)
शीघ्रं स्वरथमारुह्य समुद्रतनयस्तदा । संरुष्टः प्राह तं शुंभं तापसो न हतस्त्वया
śīghraṁ svarathamāruhya samudratanayastadā saṁruṣṭaḥ prāha taṁ śuṁbhaṁ tāpaso na hatastvayā
Swiftly mounting his own chariot, the ocean's son said angrily to Shumbha: 'Has that ascetic still not been slain by you?'
Verse 5 (padma.6.17.5)
प्राह जालंधरं शुंभस्तपस्तेन महत्कृतम् । हंतुं न शक्यतेऽस्माभिर्हरः संग्रामदुर्जयः
prāha jālaṁdharaṁ śuṁbhastapastena mahatkṛtam haṁtuṁ na śakyate'smābhirharaḥ saṁgrāmadurjayaḥ
Shumbha said to Jalandhara: 'He has performed great austerity; Hara cannot be slain by us — he is unconquerable in battle.'
Verse 6 (padma.6.17.6)
इतिशुंभोक्तमाकर्ण्यसिंधुजःक्रोधमूर्च्छितः । हरं पद्मसहस्रेण दैत्यसैन्येन संवृतम्
itiśuṁbhoktamākarṇyasiṁdhujaḥkrodhamūrcchitaḥ haraṁ padmasahasreṇa daityasainyena saṁvṛtam
Hearing Shumbha's words, the ocean-born, overcome with rage, beheld Hara surrounded by a thousand-mahapadma demon army.
Verse 7 (padma.6.17.7)
गृहीत्वा कालकेदारं धनुर्जालंधरो ययौ । बाणांस्तीक्ष्णानतिस्थूलान्लोहस्तंभान्तथा बहून्
gṛhītvā kālakedāraṁ dhanurjālaṁdharo yayau bāṇāṁstīkṣṇānatisthūlānlohastaṁbhāntathā bahūn
Taking up his bow Kalakedara, Jalandhara went forward; sharp, exceedingly thick arrows, like many iron pillars,
Verse 8 (padma.6.17.8)
मुमोच युधि दुर्धर्षो वर्षन्मेघ इवागमे । आयांतं रुरुधुः सिंधुसूनुं शंभुगणा युधि
mumoca yudhi durdharṣo varṣanmegha ivāgame āyāṁtaṁ rurudhuḥ siṁdhusūnuṁ śaṁbhugaṇā yudhi
that unassailable one loosed in battle, like a cloud pouring rain at the coming of the rains. Shambhu's attendants blocked the ocean's son as he came, in that fight.
Verse 9 (padma.6.17.9)
ततो रुद्रेण रौद्रैश्च शरौघैस्ताडितो रुषा । रुद्रबाणैस्तदा तस्य कवचं भुवि पातितम्
tato rudreṇa raudraiśca śaraughaistāḍito ruṣā rudrabāṇaistadā tasya kavacaṁ bhuvi pātitam
Then, struck in fury by Rudra's fierce showers of arrows, his armor was cast to the ground by Rudra's very shafts.
Verse 10 (padma.6.17.10)
विवर्मापि बभौ सोऽथ मेघमुक्तो यथाचलः । पुनर्जालंधरस्यांगं शंभुना कीलितं शरैः
vivarmāpi babhau so'tha meghamukto yathācalaḥ punarjālaṁdharasyāṁgaṁ śaṁbhunā kīlitaṁ śaraiḥ
Even without his armor he shone forth, like a mountain freed from cloud; again Shambhu pierced Jalandhara's body through with arrows.
Verse 11 (padma.6.17.11)
रुधिरं बहु सुस्राव जालंधरशरीरतः । तेनाशु रुधिरौघेण प्लाविता सकला मही
rudhiraṁ bahu susrāva jālaṁdharaśarīrataḥ tenāśu rudhiraugheṇa plāvitā sakalā mahī
Much blood flowed from Jalandhara's body; by that flood of blood the whole earth was swiftly flooded.
Verse 12 (padma.6.17.12)
ततो देवा भयं जग्मुर्दानवाश्च चकंपिरे । त्यक्त्वा ते प्रमथा वीरा रणभूमिं प्रदुद्रुवुः
tato devā bhayaṁ jagmurdānavāśca cakaṁpire tyaktvā te pramathā vīrā raṇabhūmiṁ pradudruvuḥ
Then the gods grew fearful, and the danavas trembled; those heroic Pramathas, abandoning the battlefield, fled.
Verse 13 (padma.6.17.13)
नद्या इव परा मूर्त्तिः प्रसृता सर्वतोऽपि च । अथाहार्णवजो रुद्रं धनुर्धर वरो ह्यसि
nadyā iva parā mūrttiḥ prasṛtā sarvato'pi ca athāhārṇavajo rudraṁ dhanurdhara varo hyasi
That blood-river, like a great river's own living form, spread out on every side. Then the ocean-born said to Rudra: 'You are indeed a finest archer —
Verse 14 (padma.6.17.14)
इदानीं तत्करिष्यामि येन गच्छसि संक्षयम् । इत्युक्त्वा कालकेदारं सशरं प्रतिगृह्य तत्
idānīṁ tatkariṣyāmi yena gacchasi saṁkṣayam ityuktvā kālakedāraṁ saśaraṁ pratigṛhya tat
'now I shall do that by which you shall be brought to utter destruction.' Having said this, taking up Kalakedara together with an arrow,
Verse 15 (padma.6.17.15)
शीघ्रं संपूरयामास शरैर्नानाविधैः शिवम् । शिवः सहस्रकोटीभिः पूरितांगो रणे बभौ
śīghraṁ saṁpūrayāmāsa śarairnānāvidhaiḥ śivam śivaḥ sahasrakoṭībhiḥ pūritāṁgo raṇe babhau
he swiftly filled Shiva with arrows of many kinds; Shiva's body, filled with thousands of millions of arrows, shone in that battle,
Verse 16 (padma.6.17.16)
विहंगमैर्यथाकाशं वृक्षैरिव महागिरिः । दैत्यमुक्तैस्तुतैर्बाणैर्दृष्ट्वा व्याप्तं महेश्वरम्
vihaṁgamairyathākāśaṁ vṛkṣairiva mahāgiriḥ daityamuktaistutairbāṇairdṛṣṭvā vyāptaṁ maheśvaram
as the sky fills with birds, or a great mountain with trees; seeing Maheshvara thus pervaded by the sharp arrows loosed by the demon,
Verse 17 (padma.6.17.17)
वीरभद्रस्तथा कोपाज्जालंधरमधावत । अपीडयदमेयात्मा समुद्रतनयं बली
vīrabhadrastathā kopājjālaṁdharamadhāvata apīḍayadameyātmā samudratanayaṁ balī
Virabhadra too, in fury, rushed at Jalandhara; that immeasurable, mighty soul afflicted the ocean's son.
Verse 18 (padma.6.17.18)
जालंधरोऽथ संक्रुद्धो विध्यन्बाणैः सहस्रशः । धनुः शरान्रथं छत्रं सारथिं तिलशः शरैः
jālaṁdharo'tha saṁkruddho vidhyanbāṇaiḥ sahasraśaḥ dhanuḥ śarānrathaṁ chatraṁ sārathiṁ tilaśaḥ śaraiḥ
Then Jalandhara, enraged, piercing him with thousands of arrows, cut to shreds Virabhadra's bow, arrows, chariot, parasol, and charioteer, with his shafts —
Verse 19 (padma.6.17.19)
चकार वीरभद्रस्य सिंधुसूनुः प्रतापवान् । वीरभद्रोऽथ विरथो हतवान्गदयाब्धिजम्
cakāra vīrabhadrasya siṁdhusūnuḥ pratāpavān vīrabhadro'tha viratho hatavāngadayābdhijam
all this the mighty ocean's son accomplished. Then Virabhadra, his chariot destroyed, struck the ocean's son with his mace.
Verse 20 (padma.6.17.20)
तथैव गदया सोऽपि तं हत्वापातयद्भुवि । गदाप्रहारपतितमालोक्यातिविमूर्च्छितम्
tathaiva gadayā so'pi taṁ hatvāpātayadbhuvi gadāprahārapatitamālokyātivimūrcchitam
And he too, likewise, struck him with his mace and felled him to the ground. Seeing him fallen from the mace's blow, utterly unconscious,
Verse 21 (padma.6.17.21)
मणिभद्रोऽथ समरे जालंधरमधावत । अतिक्रुद्धं तमायांतं दृष्ट्वा दैत्यो महारणे
maṇibhadro'tha samare jālaṁdharamadhāvata atikruddhaṁ tamāyāṁtaṁ dṛṣṭvā daityo mahāraṇe
Manibhadra then rushed at Jalandhara in that battle; seeing him come, exceedingly enraged, in that great fray, the demon,
Verse 22 (padma.6.17.22)
शरैर्व्यस्तोपकरणं स चकार नदीसुतः । अथ मूर्च्छां परित्यज्य उत्तस्थौ सिंहवन्नदन्
śarairvyastopakaraṇaṁ sa cakāra nadīsutaḥ atha mūrcchāṁ parityajya uttasthau siṁhavannadan
the river's son scattered his equipment with arrows. Then, casting off his swoon, Virabhadra rose up, roaring like a lion.
Verse 23 (padma.6.17.23)
वीरभद्रस्ततः कोपान्मणिभद्रः प्रतापवान् । जघ्नतुः पर्वताभ्यां तौ व्योमस्थं तटिनीसुतम्
vīrabhadrastataḥ kopānmaṇibhadraḥ pratāpavān jaghnatuḥ parvatābhyāṁ tau vyomasthaṁ taṭinīsutam
Then, in fury, Virabhadra and mighty Manibhadra both struck that river's son, standing in the sky, with mountains.
Verse 24 (padma.6.17.24)
तदंगे पतितौ दृष्ट्वा पर्वतौ विनिनद्य च । जघान मुष्टिपातेन वीरभद्रो नदीसुतम्
tadaṁge patitau dṛṣṭvā parvatau vininadya ca jaghāna muṣṭipātena vīrabhadro nadīsutam
Seeing those two mountains fall upon his body, and roaring, Virabhadra struck the river's son with a blow of his fist.
Verse 25 (padma.6.17.25)
मणिभद्रश्चरणयोर्धृत्वा सागरनंदनम् । स्यंदनाद्भ्रामयामास तदद्भुतमिवाभवत्
maṇibhadraścaraṇayordhṛtvā sāgaranaṁdanam syaṁdanādbhrāmayāmāsa tadadbhutamivābhavat
Manibhadra, seizing the ocean's son by both feet, whirled him from the chariot — it seemed a wondrous sight.
Verse 26 (padma.6.17.26)
मणिभद्र गृहीतोऽपि दैत्यराट्स महाबलः । हत्वा चरणघातेन मणिभद्रमपातयत्
maṇibhadra gṛhīto'pi daityarāṭsa mahābalaḥ hatvā caraṇaghātena maṇibhadramapātayat
Though caught by Manibhadra, that mighty demon-king struck him with a blow of his foot and felled Manibhadra to the ground.
Verse 27 (padma.6.17.27)
जालंधरो महाबाहुर्वीरभद्रं च मुष्टिना । अथागतः परिवृतो गणैर्वै नंदिकेश्वरः
jālaṁdharo mahābāhurvīrabhadraṁ ca muṣṭinā athāgataḥ parivṛto gaṇairvai naṁdikeśvaraḥ
Mighty-armed Jalandhara struck Virabhadra with his fist; then Nandikeshvara arrived, surrounded by his attendants.
Verse 28 (padma.6.17.28)
शुंभस्तमागतं दृष्ट्वा रुरोध सह सैनिकैः । द्वंद्वयुद्धैरथाजग्मुर्गणा दैत्यैः परस्परम्
śuṁbhastamāgataṁ dṛṣṭvā rurodha saha sainikaiḥ dvaṁdvayuddhairathājagmurgaṇā daityaiḥ parasparam
Seeing him arrive, Shumbha, together with his soldiers, blocked him; then the attendants and demons engaged one another in single combats.
Verse 29 (padma.6.17.29)
शुंभः शिलादजं राहुर्महाकालं रणे ययौ । कोलाहलं निशुंभोऽथ केतुः कालमधावत
śuṁbhaḥ śilādajaṁ rāhurmahākālaṁ raṇe yayau kolāhalaṁ niśuṁbho'tha ketuḥ kālamadhāvata
Shumbha fought Shiladaja; Rahu fought Mahakala in that battle; Nishumbha fought Kolahala; Ketu rushed at Kala;
Verse 30 (padma.6.17.30)
शैलोदरो गुहं जंभो माल्यवंतं महाबलः । महापार्श्वो ययौ चंडं चंडीशो रोमकंटकम्
śailodaro guhaṁ jaṁbho mālyavaṁtaṁ mahābalaḥ mahāpārśvo yayau caṁḍaṁ caṁḍīśo romakaṁṭakam
Shailodara fought Guha; mighty Jambha fought Malyavan; Mahaparshva went against Chanda; Chandisha against Romakantaka;
Verse 31 (padma.6.17.31)
विकटास्योऽथ वै भृंगिमुरुनेत्रो विनायकम् । एवं दैत्येश्वरैः सार्द्धं गणानामधिपा ययुः
vikaṭāsyo'tha vai bhṛṁgimurunetro vināyakam evaṁ daityeśvaraiḥ sārddhaṁ gaṇānāmadhipā yayuḥ
Vikatasya fought Bhringi; Urunetra fought Vinayaka — thus, together with the lords of demons, the leaders of the attendants went forth.
Verse 32 (padma.6.17.32)
अथ शुंभायुधैर्बाणैः प्रहतश्च शिलादजः । चूर्णीचकाराद्रिशृंगैः कपितुंडो महत्तरैः
atha śuṁbhāyudhairbāṇaiḥ prahataśca śilādajaḥ cūrṇīcakārādriśṛṁgaiḥ kapituṁḍo mahattaraiḥ
Then Shiladaja, struck by Shumbha's weapons and arrows, crushed Kapitunda to powder with huge mountain peaks.
Verse 33 (padma.6.17.33)
शुंभस्तेनार्दितः शक्त्या शिलादं च जघान तम् । महाकालो जघानाथ तं राहुं रणमूर्द्धनि
śuṁbhastenārditaḥ śaktyā śilādaṁ ca jaghāna tam mahākālo jaghānātha taṁ rāhuṁ raṇamūrddhani
Tormented by that spear, Shumbha struck Shiladaja down; Mahakala then struck that Rahu on the crown of the battle.
Verse 34 (padma.6.17.34)
शक्त्याथ तस्य हतवान्स्यंदनं स महाद्रिणा । कोलाहलो हतः शक्त्या निशुंभेन प्रतापवान्
śaktyātha tasya hatavānsyaṁdanaṁ sa mahādriṇā kolāhalo hataḥ śaktyā niśuṁbhena pratāpavān
Then with his spear he destroyed his chariot together with a great mountain. Mighty Kolahala was struck by Nishumbha's spear.
Verse 35 (padma.6.17.35)
शक्तिं गृहीत्वा ह्यहनद्रथं सारथिना सह । विरथेनाथ दैत्येन भृशं क्रुद्धेन संयुगे
śaktiṁ gṛhītvā hyahanadrathaṁ sārathinā saha virathenātha daityena bhṛśaṁ kruddhena saṁyuge
Taking up that spear, he struck down his chariot together with its charioteer; then that demon, his chariot destroyed, exceedingly enraged, in that fray —
Verse 36 (padma.6.17.36)
कोलाहलो सुरेंद्रेण सहस्रफणिना हतः । तं हत्वा चातिवेगेन रथं चान्यमुपागतः
kolāhalo sureṁdreṇa sahasraphaṇinā hataḥ taṁ hatvā cātivegena rathaṁ cānyamupāgataḥ
had Kolahala struck down by the thousand-hooded lord of serpents. Having slain him with great speed, he reached another chariot.
Verse 37 (padma.6.17.37)
फणिचक्रहतः संख्ये क्षणान्मूर्च्छां विहाय च । स्वरथात्शीघ्रमुत्तीर्य गृहीत्वा खड्गचर्मणी
phaṇicakrahataḥ saṁkhye kṣaṇānmūrcchāṁ vihāya ca svarathātśīghramuttīrya gṛhītvā khaḍgacarmaṇī
Struck by the serpent-wheel in that battle, casting off his momentary stupor, he swiftly leapt down from his chariot and, taking up sword and shield,
Verse 38 (padma.6.17.38)
सर्वं चक्रे निशुंभस्य स रथाद्यसिना पृथक् । पुनः स्वरथमारुह्य दैत्यं बाणैरताडयत्
sarvaṁ cakre niśuṁbhasya sa rathādyasinā pṛthak punaḥ svarathamāruhya daityaṁ bāṇairatāḍayat
cut Nishumbha's entire chariot to pieces with his sword; then, mounting his own chariot again, he struck the demon with arrows.
Verse 39 (padma.6.17.39)
निशुंभोऽप्यतिरोषाच्च तत्पराक्रमविस्मितः । शक्त्या महाबलस्तस्य रथं साश्वं न्यषूदयत्
niśuṁbho'pyatiroṣācca tatparākramavismitaḥ śaktyā mahābalastasya rathaṁ sāśvaṁ nyaṣūdayat
Nishumbha too, in great fury, astonished by his prowess, with his spear destroyed that mighty one's chariot together with its horses.
Verse 40 (padma.6.17.40)
कोलाहलो रणे धावन्निशुंभं विरथो बली । गतः स सरथं चक्रे विरथं भुजबंधनात्
kolāhalo raṇe dhāvanniśuṁbhaṁ viratho balī gataḥ sa sarathaṁ cakre virathaṁ bhujabaṁdhanāt
Chariotless Kolahala, running in that battle, went, mighty, against Nishumbha; he made him chariotless too, by the binding of his own arms.
Verse 41 (padma.6.17.41)
केतुपुच्छं गृहीत्वा च भ्रामयामास चांबरे । कालश्चिक्षेप सोऽप्यद्रिं स चिच्छेद गिरिं जवात्
ketupucchaṁ gṛhītvā ca bhrāmayāmāsa cāṁbare kālaścikṣepa so'pyadriṁ sa ciccheda giriṁ javāt
Seizing Ketu's tail, he whirled him in the sky; Kala hurled a mountain, and he swiftly cut that mountain in two.
Verse 42 (padma.6.17.42)
तं नगं चूर्णितं दृष्ट्वा ताडयामास मुष्टिना । कालश्चूर्णितसर्वांगः केतुना प्राद्रवद्भयात्
taṁ nagaṁ cūrṇitaṁ dṛṣṭvā tāḍayāmāsa muṣṭinā kālaścūrṇitasarvāṁgaḥ ketunā prādravadbhayāt
Seeing that mountain shattered to dust, he struck him with his fist; his whole body crushed, Kala fled in fear from Ketu.
Verse 43 (padma.6.17.43)
शैलोदरस्तथा स्कंदं जघान गदयोरसि । षडाननोऽपि तं शक्त्या हत्वा भूमावपातयत्
śailodarastathā skaṁdaṁ jaghāna gadayorasi ṣaḍānano'pi taṁ śaktyā hatvā bhūmāvapātayat
Shailodara likewise struck Skanda with his mace in the chest; Shadanana too, striking him with his spear, felled him to the ground.
Verse 44 (padma.6.17.44)
शक्तिप्रहारेण मृतं दानवं वीक्ष्य षण्मुखः । जगर्ज तत्र वैचित्र्यं यथा क्रौंचे विदारिते
śaktiprahāreṇa mṛtaṁ dānavaṁ vīkṣya ṣaṇmukhaḥ jagarja tatra vaicitryaṁ yathā krauṁce vidārite
Seeing the demon slain by the blow of his spear, Shanmukha roared there, a wondrous sound, as at the rending of Mount Krauncha.
Verse 45 (padma.6.17.45)
माल्यवानथ बाणौघैर्जंभमभ्यर्दयद्रणे । जंभोऽपि सायकैस्तीक्ष्णैर्भित्त्वा तं मूर्च्छितं जहौ
mālyavānatha bāṇaughairjaṁbhamabhyardayadraṇe jaṁbho'pi sāyakaistīkṣṇairbhittvā taṁ mūrcchitaṁ jahau
Then Malyavan afflicted Jambha with hails of arrows in that battle; Jambha too, piercing him with sharp arrows, left him unconscious.
Verse 46 (padma.6.17.46)
महापार्श्वो रथं धृत्वा बाणौघैर्वाजिवर्जितम् । लीलयैव च खे नीत्वा व्यश्वं चंडमपातयत्
mahāpārśvo rathaṁ dhṛtvā bāṇaughairvājivarjitam līlayaiva ca khe nītvā vyaśvaṁ caṁḍamapātayat
Mahaparshva, having bereft a chariot of its horses with hails of arrows, carrying it playfully through the sky, felled it upon Chanda's own horseless chariot.
Verse 47 (padma.6.17.47)
व्यश्वं रथं विलोक्याथ ततश्चंडोऽग्रहीद्गजम् । आपतंतं महापार्श्वं चंडस्तं गदयाहनत्
vyaśvaṁ rathaṁ vilokyātha tataścaṁḍo'grahīdgajam āpataṁtaṁ mahāpārśvaṁ caṁḍastaṁ gadayāhanat
Seeing his chariot horseless, Chanda then seized an elephant; as Mahaparshva came at him, Chanda struck him with his mace.
Verse 48 (padma.6.17.48)
अचिंत्यैव गदापातं सोऽसुरो भृशदारुणः । प्रहत्य मुष्टिना चंडं पातयामास भूतले
aciṁtyaiva gadāpātaṁ so'suro bhṛśadāruṇaḥ prahatya muṣṭinā caṁḍaṁ pātayāmāsa bhūtale
That most fierce demon, enduring an unimaginable blow of the mace, struck Chanda with his fist and felled him to the ground.
Verse 49 (padma.6.17.49)
चंडीशशस्त्राभिहतो रोमकंठो महासुरः । चंडीशं पादयोर्धृत्वा रथमूर्ध्नि न्यपातयत्
caṁḍīśaśastrābhihato romakaṁṭho mahāsuraḥ caṁḍīśaṁ pādayordhṛtvā rathamūrdhni nyapātayat
The great demon Romakantha, struck by Chandisha's weapon, seized Chandisha by the feet and hurled him upon the top of the chariot.
Verse 50 (padma.6.17.50)
पपात सहसा भूमौ ययौ तं भीषणेक्षणः । उरुनेत्रेण समरे हतो लंबोदरः शरैः
papāta sahasā bhūmau yayau taṁ bhīṣaṇekṣaṇaḥ urunetreṇa samare hato laṁbodaraḥ śaraiḥ
He suddenly fell to the ground; the terrible-eyed one went toward him. In that battle Lambodara was struck by Urunetra with arrows.
Verse 51 (padma.6.17.51)
दंतेनोरसि तं हत्वा पातयामास भूतले । ऊरुनेत्रः क्षणाच्छांतिमागत्याशु रथं क्षणात्
daṁtenorasi taṁ hatvā pātayāmāsa bhūtale ūrunetraḥ kṣaṇācchāṁtimāgatyāśu rathaṁ kṣaṇāt
Having struck him with his tusk in the chest, he felled him to the ground; Urunetra, recovering in a moment, at once from his chariot —
Verse 52 (padma.6.17.52)
जघान मुद्गरेणासौ मूर्ध्नि सिंदूरमंडिते । गणेश्वरः पट्टिशेन जघानोरसि दानवम्
jaghāna mudgareṇāsau mūrdhni siṁdūramaṁḍite gaṇeśvaraḥ paṭṭiśena jaghānorasi dānavam
struck him with a mace upon his head, adorned with vermilion. Ganeshvara struck that demon in the chest with a spear.
Verse 53 (padma.6.17.53)
तन्मुखादथ निष्क्रांतो नवशीर्षोऽसुरो महान् । अष्टादशभुजो राजन्सोऽप्यधावत शांकरिम्
tanmukhādatha niṣkrāṁto navaśīrṣo'suro mahān aṣṭādaśabhujo rājanso'pyadhāvata śāṁkarim
From his mouth then emerged a great demon, nine-headed and eighteen-armed; O king, he too rushed against Shankara's son.
Verse 54 (padma.6.17.54)
नवशीर्षोरुनेत्राभ्यां रणे रुद्धो विनायकः । जर्जरीकृतदेहोऽपि जग्राह परशुं रुषा
navaśīrṣorunetrābhyāṁ raṇe ruddho vināyakaḥ jarjarīkṛtadeho'pi jagrāha paraśuṁ ruṣā
Vinayaka was blocked in that battle by that nine-headed, terrible-eyed one; though his body was battered, he seized his axe in fury,
Verse 55 (padma.6.17.55)
तेन चिच्छेद शस्त्राणि तयोराजौ गणेश्वरः । रुद्धं गणेश्वरं दृष्ट्वा ताभ्यां संख्येऽथ षण्मुखः
tena ciccheda śastrāṇi tayorājau gaṇeśvaraḥ ruddhaṁ gaṇeśvaraṁ dṛṣṭvā tābhyāṁ saṁkhye'tha ṣaṇmukhaḥ
and with it cut both their weapons to pieces in that fight. Seeing Ganeshvara thus blocked by the two of them, Shanmukha —
Verse 56 (padma.6.17.56)
शीघ्रमागत्य सेनानीर्जघान नवशीर्षकम् । नवशीर्षं रणे हत्वा उरुनेत्रमधावत
śīghramāgatya senānīrjaghāna navaśīrṣakam navaśīrṣaṁ raṇe hatvā urunetramadhāvata
their commander, coming swiftly, struck down the nine-headed one; having slain him in battle, he rushed at Urunetra.
Verse 57 (padma.6.17.57)
स्कंदः स्वशक्तिघातेन पातयामास तं नृप । पश्यञ्जालंधरः स्कंदं ययौ सैन्येन संवृतः
skaṁdaḥ svaśaktighātena pātayāmāsa taṁ nṛpa paśyañjālaṁdharaḥ skaṁdaṁ yayau sainyena saṁvṛtaḥ
O king, Skanda, by the blow of his own spear, felled him too. Watching this, Jalandhara advanced toward Skanda, surrounded by his army.
Verse 58 (padma.6.17.58)
पुत्रप्रीत्यासुरान्हंतुं सगणः शंकरोऽपि च । ततो घोरतरं युद्धमभूदद्भुतसैन्ययोः
putraprītyāsurānhaṁtuṁ sagaṇaḥ śaṁkaro'pi ca tato ghorataraṁ yuddhamabhūdadbhutasainyayoḥ
Out of love for his son, Shankara too, with his attendants, advanced to slay the demons; then a most terrible battle broke out between those two wondrous armies.
Verse 59 (padma.6.17.59)
हरसिंधुजयोर्युद्धे गतप्राणेव रोदसी । अथ जालंधरः क्रुद्धो बाणं संधाय दारुणम्
harasiṁdhujayoryuddhe gataprāṇeva rodasī atha jālaṁdharaḥ kruddho bāṇaṁ saṁdhāya dāruṇam
In this battle between Hara and the ocean's son, heaven and earth seemed to lose their very breath. Then enraged Jalandhara fitted a terrible arrow,
Verse 60 (padma.6.17.60)
सहस्रशतसंख्याकैः पत्रैः सर्वत्र भूषितम् । दैत्येंद्रस्तेन बाणेन ललाटेताडयच्छिवम्
sahasraśatasaṁkhyākaiḥ patraiḥ sarvatra bhūṣitam daityeṁdrastena bāṇena lalāṭetāḍayacchivam
adorned all over with hundreds of thousands of feathers; with that arrow the lord of demons struck Shiva upon the forehead.
Verse 61 (padma.6.17.61)
ममज्जापुंखमर्यादं ललाटे शंकरस्य च । भाले शशांकवच्छंभोः स रराज महाप्रभः
mamajjāpuṁkhamaryādaṁ lalāṭe śaṁkarasya ca bhāle śaśāṁkavacchaṁbhoḥ sa rarāja mahāprabhaḥ
It sank in, right up to its very feathering, into Shankara's forehead; upon Shambhu's brow it shone forth greatly radiant, like the moon,
Verse 62 (padma.6.17.62)
यथादित्यो हि घर्मांते संध्याकालेंबुदागमे । अथ रुद्रो महाबाणं जग्राह ज्वलनोपमम्
yathādityo hi gharmāṁte saṁdhyākāleṁbudāgame atha rudro mahābāṇaṁ jagrāha jvalanopamam
as the sun shines at the end of summer, at twilight, when clouds are gathering. Then Rudra took up a great arrow, resembling blazing fire,
Verse 63 (padma.6.17.63)
यस्य वेगे तु पवनः फले यस्याग्निभास्करौ । कालो ग्रंथिषु सर्वेषु शरे देवी धरा स्थिता
yasya vege tu pavanaḥ phale yasyāgnibhāskarau kālo graṁthiṣu sarveṣu śare devī dharā sthitā
in whose speed dwelt the wind, in whose head dwelt fire and the sun, in all whose joints dwelt Time, and in whose very shaft the Goddess Earth herself resided.
Verse 64 (padma.6.17.64)
हरस्तेन शरेणाशु विव्याध हृदि सिंधुजम् । तेन बाणप्रहारेण रुधिरौघपरिप्लुतः
harastena śareṇāśu vivyādha hṛdi siṁdhujam tena bāṇaprahāreṇa rudhiraughapariplutaḥ
With that arrow Hara swiftly pierced the ocean-born's very heart; by that arrow's blow, flooded in a stream of blood,
Verse 65 (padma.6.17.65)
पपात शरभिन्नांगो वज्राहत इवाचलः । तदा दैत्याः समाक्रंदन्जगर्जुः प्रमथास्तथा
papāta śarabhinnāṁgo vajrāhata ivācalaḥ tadā daityāḥ samākraṁdanjagarjuḥ pramathāstathā
his body torn by the shaft, he fell, like a mountain struck by the thunderbolt. Then the demons cried out in lamentation, and the Pramathas roared.
Verse 66 (padma.6.17.66)
सिंधुजं मूर्छितं दृष्ट्वा रुरुधुर्दानवाः शिवम् । रक्षार्थमुद्यताः केचित्केचित्तं परितः स्थिताः
siṁdhujaṁ mūrchitaṁ dṛṣṭvā rurudhurdānavāḥ śivam rakṣārthamudyatāḥ kecitkecittaṁ paritaḥ sthitāḥ
Seeing the ocean-born fallen unconscious, the demons surrounded Shiva; some, ready to protect him, stood all about him.
Verse 67 (padma.6.17.67)
यावज्जालंधरो मूर्छां प्राप्तो वारिधिनंदनः । तावद्रुद्रेण नाराचैर्हता जालंधरी चमूः
yāvajjālaṁdharo mūrchāṁ prāpto vāridhinaṁdanaḥ tāvadrudreṇa nārācairhatā jālaṁdharī camūḥ
As long as Jalandhara, the ocean's own joy, remained unconscious, so long did Rudra, with his arrows, destroy the Jalandhara army.
Verse 68 (padma.6.17.68)
चिराज्जालंधरस्त्यक्त्वा मूर्छां सैन्यं हतं नृप । दृष्ट्वा भयान्वितः सेनां विकीर्णां च तथा रणे
cirājjālaṁdharastyaktvā mūrchāṁ sainyaṁ hataṁ nṛpa dṛṣṭvā bhayānvitaḥ senāṁ vikīrṇāṁ ca tathā raṇe
After a long while, Jalandhara, casting off his stupor, and, O king, seeing his army destroyed and scattered thus in that battle, terrified —
Verse 69 (padma.6.17.69)
ततः काव्यं स सस्मार मनसा परमं गुरुम् । स्मृतस्तेन त्वरन्प्राप्तः कविर्जालंधरं प्रति
tataḥ kāvyaṁ sa sasmāra manasā paramaṁ gurum smṛtastena tvaranprāptaḥ kavirjālaṁdharaṁ prati
then remembered in his mind his supreme guru, the poet Shukra; remembered by him, the sage swiftly arrived before Jalandhara.
Verse 70 (padma.6.17.70)
स्वस्ति कृत्वा जगादाथ भार्गवः सिंधुनंदनम् । किं करोमि महाराज तव कार्यं महाबल
svasti kṛtvā jagādātha bhārgavaḥ siṁdhunaṁdanam kiṁ karomi mahārāja tava kāryaṁ mahābala
Having offered a blessing, Bhargava said to the ocean's son: 'What shall I do, great king? Tell me your need, O mighty one.'
Verse 71 (padma.6.17.71)
नारद उवाच ।इति काव्यवचः श्रुत्वा भार्गवं बहु मानयन् । नत्वा गुरुमुवाचाथ राजा जालंधरस्तथा
nārada uvāca iti kāvyavacaḥ śrutvā bhārgavaṁ bahu mānayan natvā gurumuvācātha rājā jālaṁdharastathā
Narada said: Hearing the poet's words, honoring Bhargava greatly, bowing to his guru, King Jalandhara then said —
Verse 72 (padma.6.17.72)
राजोवाच ।जीवयैतान्मृताञ्छुक्र दैत्यान्सर्वान्समंततः । इत्युक्तः सिंधुजेनाजौ सैन्यं तत्र व्यलोकयत्
rājovāca jīvayaitānmṛtāñchukra daityānsarvānsamaṁtataḥ ityuktaḥ siṁdhujenājau sainyaṁ tatra vyalokayat
The king said: 'O Shukra, revive all these dead demons, everywhere around.' Thus addressed by the ocean-born, he surveyed the army there on the battlefield.
Verse 73 (padma.6.17.73)
पंचविंशत्सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः । दैत्यांगरथसंकीर्णमुपर्युपरि पार्थिव
paṁcaviṁśatsahasrāṇi yojanānāṁ pramāṇataḥ daityāṁgarathasaṁkīrṇamuparyupari pārthiva
O king, spread over twenty-five thousand yojanas, thronged with demon bodies and chariots piled one upon another,
Verse 74 (padma.6.17.74)
उच्छ्रये पंचनवतियोजनानां महीं चिताम् । योधवाहनदेहाद्यैरिव पूर्णां धरां ततः
ucchraye paṁcanavatiyojanānāṁ mahīṁ citām yodhavāhanadehādyairiva pūrṇāṁ dharāṁ tataḥ
that mound rose ninety-five yojanas high — a pyre of earth filled with the bodies of warriors, their mounts, and their remains.
Verse 75 (padma.6.17.75)
मंत्रोदकेन चाभ्युक्ष्य दैत्यानुत्थापयत्कविः । यावद्रुद्रो जटाजूटं बबंध भुजगैर्दृढम्
maṁtrodakena cābhyukṣya daityānutthāpayatkaviḥ yāvadrudro jaṭājūṭaṁ babaṁdha bhujagairdṛḍham
Sprinkling them with mantra-consecrated water, the sage revived the demons; even as Rudra was binding his matted locks firmly with serpents,
Verse 76 (padma.6.17.76)
तावत्काव्येन तत्सैन्यं मंत्रेणोत्थापितं नृप । व्याघ्रान्यथा केसरिणो गजेंद्राः शूकरान्यथा
tāvatkāvyena tatsainyaṁ maṁtreṇotthāpitaṁ nṛpa vyāghrānyathā kesariṇo gajeṁdrāḥ śūkarānyathā
in that time, O king, the poet, by mantra, had revived that entire army — as if tigers became lions, elephants became boars.
Verse 77 (padma.6.17.77)
आगतान्दानवान्दृष्ट्वा चिंतयामास शंकरः । किमेतदिह संजातं मृतान्सृजति कुत्रचित्
āgatāndānavāndṛṣṭvā ciṁtayāmāsa śaṁkaraḥ kimetadiha saṁjātaṁ mṛtānsṛjati kutracit
Seeing the demons arrived once more, Shankara thought: 'What has happened here? Someone is bringing the dead back to life somewhere.'
Verse 78 (padma.6.17.78)
ददर्श चिंतयन्काव्य इति तस्मिन्रणे भवः । जीवयंतं रणे दैत्यान्धावंतं वेगवत्तरम्
dadarśa ciṁtayankāvya iti tasminraṇe bhavaḥ jīvayaṁtaṁ raṇe daityāndhāvaṁtaṁ vegavattaram
Pondering, Bhava beheld that poet there in the battle, running about with great speed, reviving the demons in the fight.
Verse 79 (padma.6.17.79)
ततः क्रुद्धो महादेवः शुक्रं हंतुं मनो दधे । त्रिशूलिनमनुज्ञाय रहश्चोवाच तं कविः
tataḥ kruddho mahādevaḥ śukraṁ haṁtuṁ mano dadhe triśūlinamanujñāya rahaścovāca taṁ kaviḥ
Then, enraged, Mahadeva resolved in his mind to slay Shukra; seeing him take up his trident, the poet said to him privately —
Verse 80 (padma.6.17.80)
ब्राह्मणोऽहं कथं हंसि सर्वविद्याविशारदम् । ब्रह्महत्या मयि हते तव रुद्र भविष्यति
brāhmaṇo'haṁ kathaṁ haṁsi sarvavidyāviśāradam brahmahatyā mayi hate tava rudra bhaviṣyati
'I am a brahmin, learned in every branch of knowledge — how will you slay me? Should I be slain, O Rudra, the sin of brahmin-slaying shall fall upon you.'
Verse 81 (padma.6.17.81)
इति श्रुत्वा कवेर्वाक्यं शूलं तत्याज शंकरः । स्मृत्वा तत्पूर्ववृत्तांतं यल्लग्नं ब्रह्मणः शिरः
iti śrutvā kavervākyaṁ śūlaṁ tatyāja śaṁkaraḥ smṛtvā tatpūrvavṛttāṁtaṁ yallagnaṁ brahmaṇaḥ śiraḥ
Hearing the poet's words, Shankara cast aside his trident, remembering that earlier event when Brahma's head had stuck fast to his hand.
Verse 82 (padma.6.17.82)
ब्राह्मणो न हि हंतव्यो हरन्प्राणानपि प्रियान् । अयं तु जीवयन्दैत्यान्निग्राह्यः सर्वथा मया
brāhmaṇo na hi haṁtavyo haranprāṇānapi priyān ayaṁ tu jīvayandaityānnigrāhyaḥ sarvathā mayā
'A brahmin should never be slain, even one who takes away one's own dear life; but this one, who revives the demons, must by all means be restrained by me.
Verse 83 (padma.6.17.83)
तस्मादेनं क्षिपाम्याशु स्त्रीयोनौ दैत्यजीवनम् । एवमुक्तवतः शंभोस्तृतीयनयनाद्द्रुतम्
tasmādenaṁ kṣipāmyāśu strīyonau daityajīvanam evamuktavataḥ śaṁbhostṛtīyanayanāddrutam
'Therefore I shall swiftly cast it into a woman's womb.' Having said this, Shambhu at once, from his very third eye,
Verse 84 (padma.6.17.84)
कृत्या विवासा चात्युग्रा मुक्तकेशी महोदरा । स्थूललंबस्तनी योनी दंष्ट्रालोचनभीषणा
kṛtyā vivāsā cātyugrā muktakeśī mahodarā sthūlalaṁbastanī yonī daṁṣṭrālocanabhīṣaṇā
created a most fierce Kritya — naked, her hair unbound, huge-bellied, with thick, pendulous breasts, her womb and her fangs and eyes fearsome.
Verse 85 (padma.6.17.85)
आज्ञापयेति स तया प्रोक्तस्तामब्रवीच्छिवः । कृत्ये त्वं दानवाचार्यं स्वयोनौ क्षिप दुर्मतिम्
ājñāpayeti sa tayā proktastāmabravīcchivaḥ kṛtye tvaṁ dānavācāryaṁ svayonau kṣipa durmatim
'Command me,' she said; and Shiva said to her: 'O Kritya, cast this foolish preceptor of the demons into your own womb.
Verse 86 (padma.6.17.86)
यावज्जालंधरं हन्मि तावदेनं भगे वह । हते जालंधरे दैत्ये पश्चान्निस्तीर्य मोचय
yāvajjālaṁdharaṁ hanmi tāvadenaṁ bhage vaha hate jālaṁdhare daitye paścānnistīrya mocaya
'As long as I have not slain Jalandhara, carry him within your womb; once the demon Jalandhara is slain, afterward draw him out and set him free.'
Verse 87 (padma.6.17.87)
हरेणोक्तेति सा कृत्या भार्गवं समधावत । पपात भूमौ तां दृष्ट्वा कविर्दैत्याः प्रदुद्रुवुः
hareṇokteti sā kṛtyā bhārgavaṁ samadhāvata papāta bhūmau tāṁ dṛṣṭvā kavirdaityāḥ pradudruvuḥ
At Hara's command, that Kritya rushed at Bhargava; seeing her rushing at him, the poet and the demons fled.
Verse 88 (padma.6.17.88)
केशेष्वाकृष्य धुन्वाना नग्नमालिंग्य भार्गवम् । योनौ दधार सा कृत्या हसंती जयनंदन
keśeṣvākṛṣya dhunvānā nagnamāliṁgya bhārgavam yonau dadhāra sā kṛtyā hasaṁtī jayanaṁdana
Seizing him by the hair and shaking him, embracing the naked Bhargava, O son of Jaya, that Kritya, laughing, held him within her womb.
Verse 89 (padma.6.17.89)
भगे क्षिप्तं गुरुं दृष्ट्वा यावज्जालंधरोऽसुरः । संदधे मार्गणांस्तावत्सा कृत्यादृश्यतां गता
bhage kṣiptaṁ guruṁ dṛṣṭvā yāvajjālaṁdharo'suraḥ saṁdadhe mārgaṇāṁstāvatsā kṛtyādṛśyatāṁ gatā
Seeing his guru cast into her womb, before the demon Jalandhara could even fit his arrows to attack, that Kritya had already vanished from sight.