Avanti Khanda · Chapter 373
The Greatness of Jamadagnya Tirtha
Verse 1 (skanda.5.373.1)
श्रीमार्कण्डेय उवाच। ततो गच्छेद्धराधीश तीर्थं परमशोभनम्। जमदग्निरिति ख्यातं यत्र सिद्धो जनार्दनः।
śrīmārkaṇḍeya uvāca| tato gacchedharādhīśa tīrthaṁ paramaśobhanam| jamadagniriti khyātaṁ yatra siddho janārdanaḥ|||
Shri Markandeya said: O lord of the earth, thereafter one should go to a most beautiful tirtha, renowned by the name Jamadagni, where Janardana attained accomplishment.
Verse 2 (skanda.5.373.2)
युधिष्ठिर उवाच। कथं सिद्धो द्विजश्रेष्ठ वासुदेवो जगद्गुरुः। मानुषं रूपमास्थाय लोकानां हितकाम्यया।
yudhiṣṭhira uvāca| kathaṁ siddho dvijaśreṣṭha vāsudevo jagadguruḥ| mānuṣaṁ rūpamāsthāya lokānāṁ hitakāmyayā|||
Yudhishthira said: O best of the twice-born, how did Vasudeva, the teacher of the universe, having assumed a human form out of desire for the welfare of the worlds, attain accomplishment?
Verse 3 (skanda.5.373.3)
एतत्सर्वं यथान्यायं देवदेवस्य चक्रिणः। चरितं श्रोतुमिच्छामि कथ्यमानं त्वयानघ।
etatsarvaṁ yathānyāyaṁ devadevasya cakriṇaḥ| caritaṁ śrotumicchāmi kathyamānaṁ tvayānagha|||
O sinless one, I wish to hear all this deed of the discus-bearing god of gods, duly related by you.
Verse 4 (skanda.5.373.4)
श्रीमार्कण्डेय उवाच। आसीत्पूर्वं महाराज हैहयाधिपतिर्महान्। कार्तवीर्य इति ख्यातो राजा बाहुसहस्रवान्।
śrīmārkaṇḍeya uvāca| āsītpūrvaṁ mahārāja haihayādhipatirmahān| kārtavīrya iti khyāto rājā bāhusahasravān|||
Shri Markandeya said: O great king, in ancient times there was a great lord of the Haihayas, a king renowned by the name Kartavirya, possessed of a thousand arms.
Verse 5 (skanda.5.373.5)
हस्त्यश्वरथसम्पन्नः सर्वशस्त्रभृतां वरः। वेदविद्याव्रतस्नातः सर्वभूताभयप्रदः।
hastyaśvarathasampannaḥ sarvaśastrabhṛtāṁ varaḥ| vedavidyāvratasnātaḥ sarvabhūtābhayapradaḥ|||
He was possessed of elephants, horses, and chariots, the foremost among all wielders of weapons, learned in Vedic knowledge and observances, and one who granted fearlessness to all beings.
Verse 6 (skanda.5.373.6)
माहिष्मत्याः पतिः श्रीमान्राजा ह्यक्षौहिणीपतिः। स कदाचिन्मृगान्हन्तुं निर्जगाम महाबलः।
māhiṣmatyāḥ patiḥ śrīmānrājā hyakṣauhiṇīpatiḥ| sa kadācinmṛgānhantuṁ nirjagāma mahābalaḥ|||
He was the glorious lord of the city of Mahishmati, the master of an akshauhini army. Once that man of great strength set out to hunt deer.
Verse 7 (skanda.5.373.7)
बहुभिर्दिवसैः प्राप्तो भृगुकच्छमनुत्तमम्। जमदग्निर्महातेजा यत्र तिष्ठति तापसः।
bahubhirdivasaiḥ prāpto bhṛgukacchamanuttamam| jamadagnirmahātejā yatra tiṣṭhati tāpasaḥ|||
After many days he arrived at the incomparable Bhrigukaccha, where the mighty ascetic Jamadagni, of great splendor, dwelt.
Verse 8 (skanda.5.373.8)
रेणुकासहितः श्रीमान्सर्वभूताभयप्रदः। तस्य पुत्रोऽभवद्रामः साक्षान्नारायणः प्रभुः।
reṇukāsahitaḥ śrīmānsarvabhūtābhayapradaḥ| tasya putro'bhavadrāmaḥ sākṣānnārāyaṇaḥ prabhuḥ|||
He, glorious, together with Renuka, was one who granted fearlessness to all beings. His son was Rama, who was none other than Lord Narayana himself.
Verse 9 (skanda.5.373.9)
सर्वक्षत्रगुणैर्युक्तो ब्रह्मविद्ब्राह्मणोत्तमः। तोषयन्परया भक्त्या पितरौ परमार्थवत्।
sarvakṣatraguṇairyukto brahmavidbrāhmaṇottamaḥ| toṣayanparayā bhaktyā pitarau paramārthavat|||
Endowed with every kshatriya virtue, a foremost brahmin knower of Brahman, he kept both his parents truly content through supreme devotion.
Verse 10 (skanda.5.373.10)
तं तदा चार्जुनं दृष्ट्वा जमदग्निः प्रतापवान्। चरन्तं मृगयां गत्वा ह्यातिथ्येन न्यमन्त्रयत्।
taṁ tadā cārjunaṁ dṛṣṭvā jamadagniḥ pratāpavān| carantaṁ mṛgayāṁ gatvā hyātithyena nyamantrayat|||
Then, seeing that Arjuna (Kartavirya) out hunting, the illustrious Jamadagni went and invited him to be his guest.
Verse 11 (skanda.5.373.11)
तथेति चोक्त्वा स नृपः सभृत्यबलवाहनः। जगाम चाश्रमं पुण्यमृषेस्तस्य महात्मनः।
tatheti coktvā sa nṛpaḥ sabhṛtyabalavāhanaḥ| jagāma cāśramaṁ puṇyamṛṣestasya mahātmanaḥ|||
Saying "So be it," that king, together with his servants, army, and mounts, went to the sacred hermitage of that great-souled sage.
Verse 12 (skanda.5.373.12)
तत्क्षणादेव सम्पन्नं श्रिया परमया वृतम्। विस्मयं परमं तत्र दृष्ट्वा राजा जगाम ह।
tatkṣaṇādeva sampannaṁ śriyā paramayā vṛtam| vismayaṁ paramaṁ tatra dṛṣṭvā rājā jagāma ha|||
At that very instant everything there became furnished, endowed with supreme splendor. Beholding that supreme wonder, the king proceeded further.
Verse 13 (skanda.5.373.13)
गतमात्रस्तु सिद्धेन परमान्नेन भोजितः। सभृत्यबलवान्राजा ब्राह्मणेन यदृच्छया। किमेतदिति पप्रच्छ कारणं शक्तिमेव च।
gatamātrastu siddhena paramānnena bhojitaḥ| sabhṛtyabalavānrājā brāhmaṇena yadṛcchayā| kimetaditi papraccha kāraṇaṁ śaktimeva ca|||
As soon as he arrived, the brahmin fed the king, together with his army and servants, at will with supremely excellent food that had been magically produced. The king asked, "What is this?" and inquired after its cause and the power behind it.
Verse 14 (skanda.5.373.14)
कामधेनोः प्रभावं तं ज्ञात्वा प्राह ततो द्विजम्। दक्षिणां देहि मे विप्र कल्मषां धेनुमुत्तमाम्।
kāmadhenoḥ prabhāvaṁ taṁ jñātvā prāha tato dvijam| dakṣiṇāṁ dehi me vipra kalmaṣāṁ dhenumuttamām|||
Learning of the power of that wish-granting cow, he said to the brahmin: "O brahmin, give me as a gift this excellent dusky-hued cow."
Verse 15 (skanda.5.373.15)
शतं शतसहस्राणामयुतं नियुतं परम्। भूषितानां च धेनूनां ददामि तव चार्बुदम्।
śataṁ śataśahasrāṇāmayutaṁ niyutaṁ param| bhūṣitānāṁ ca dhenūnāṁ dadāmi tava cārbudam|||
"I shall give you a hundred, a hundred thousand, ten thousand, a million, and even a hundred million adorned cows in exchange."
Verse 16 (skanda.5.373.16)
जमदग्निरुवाच। अयुतैः प्रयुतैर्नाहं शतकोटिभिरुत्तमाम्। कामधेनुमिमां तात न दद्मि प्रतिगम्यताम्।
jamadagniruvāca| ayutaiḥ prayutairnāhaṁ śatakoṭibhiruttamām| kāmadhenumimāṁ tāta na dadmi pratigamyatām|||
Jamadagni said: O son, neither for ten thousand, nor a million, nor a hundred million cows shall I give this excellent wish-cow. Go back the way you came.
Verse 17 (skanda.5.373.17)
एवमुक्तः स राजेन्द्रस्तेन विप्रेण भारत। क्रोधसंरक्तनयन इदं वचनमब्रवीत्।
evamuktaḥ sa rājendrastena vipreṇa bhārata| krodhasaṁraktanayana idaṁ vacanamabravīt|||
O descendant of Bharata, thus addressed by that brahmin, that best of kings, his eyes red with anger, spoke these words.
Verse 18 (skanda.5.373.18)
यस्येदृशः कामचारो मय्यपि द्विजपांसन। अहं ते पश्यतस्तस्मान्नयामि सुरभिं गृहात्।
yasyedṛśaḥ kāmacāro mayyapi dvijapāṁsana| ahaṁ te paśyatastasmānnayāmi surabhiṁ gṛhāt|||
"O vile brahmin, do you dare to act so willfully even toward me? Therefore, right before your very eyes, I shall now take this wish-cow away from your house."
Verse 19 (skanda.5.373.19)
द्विज उवाच। कः क्रीडति सरोषेण निर्भयो हि महाहिना। मृत्युदृष्टोतरेणापि मम धेनुं नयेत यः।
dvija uvāca| kaḥ krīḍati saroṣeṇa nirbhayo hi mahāhinā| mṛtyudṛṣṭottareṇāpi mama dhenuṁ nayeta yaḥ|||
The brahmin said: Who plays fearlessly with an enraged great serpent? Whoever would take away my cow seeks, as it were, to go beyond death even after having looked upon it.
Verse 20 (skanda.5.373.20)
एवमुक्त्वा महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम्। गृहीत्वा परमक्रुद्धो जमदग्निरुवाच ह।
evamuktvā mahādaṇḍaṁ brahmadaṇḍamivāparam| gṛhītvā paramakruddho jamadagniruvāca ha|||
Having said this, taking up in hand a great staff, like a second staff of Brahma, Jamadagni, exceedingly enraged, spoke.
Verse 21 (skanda.5.373.21)
यस्यास्ति शक्तिस्तेजो वा क्षत्रियस्य कुलाधमः। धेनुं नयतु मे सद्यः क्षीणायुः सपरिच्छदः।
yasyāsti śaktistejo vā kṣatriyasya kulādhamaḥ| dhenuṁ nayatu me sadyaḥ kṣīṇāyuḥ saparicchadaḥ|||
"Whatever vile kshatriya possesses power or valor - let him, his life-span now exhausted, take away my cow this instant, along with all his retinue."
Verse 22 (skanda.5.373.22)
एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं हैहयः शतशो वृतः। धावमानः क्षितितले ब्रह्मदण्डहतोऽपतत्।
etacchrutvā vacaḥ krūraṁ haihayaḥ śataśo vṛtaḥ| dhāvamānaḥ kṣititale brahmadaṇḍahato'patat|||
Hearing these harsh words, that Haihaya king, surrounded by hundreds, rushed forward, but, struck by the staff of Brahma, fell down upon the earth.
Verse 23 (skanda.5.373.23)
हुंकृतेन ततो धेन्वाः खड्गपाशासिपाणयः। निर्गच्छन्तः प्रदृश्यन्ते कल्मषायाः सहस्रशः।
huṁkṛtena tato dhenvāḥ khaḍgapāśāsipāṇayaḥ| nirgacchantaḥ pradṛśyante kalmaṣāyāḥ sahasraśaḥ|||
Then, by the mere roar of that dusky-hued cow, thousands of warriors, bearing swords, nooses, and daggers in their hands, were seen emerging forth.
Verse 24 (skanda.5.373.24)
नासापुटाग्राद्रोमाग्रात्किराता मागधा गुदात्। रन्ध्रान्तरेषु चोत्पन्नाः शतशोऽथ सहस्रशः।
nāsāpuṭāgrādromāgrātkirātā māgadhā gudāt| randhrāntareṣu cotpannāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ|||
From the tips of her nostrils, from her hair-follicles, Kiratas were born; from her anus, Magadhas; and from the other openings of her body, hundreds and thousands more warriors arose.
Verse 25 (skanda.5.373.25)
एवमन्योऽन्यमाहत्य हैहयष्टङ्कणान्दहन्। विनाशं सह विप्रेण गता ह्यर्जुनतेजसा।
evamanyo'nyamāhatya haihayaṣṭaṅkaṇāndahan| vināśaṁ saha vipreṇa gatā hyarjunatejasā|||
Thus striking one another and consuming the Haihayas and the Tankanas with fire, they, together with the might of Arjuna, went to destruction.
Verse 26 (skanda.5.373.26)
कार्तवीर्यो जयं लब्ध्वा संख्ये हत्वा द्विजोत्तमम्। जगाम स्वां पुरीं हृष्टः कृतान्तवशमोहितः।
kārtavīryo jayaṁ labdhvā saṅkhye hatvā dvijottamam| jagāma svāṁ purīṁ hṛṣṭaḥ kṛtāntavaśamohitaḥ|||
Kartavirya, having gained victory in that battle and having slain that foremost brahmin, returned to his own city, joyful, though deluded and under the sway of death's decree.
Verse 27 (skanda.5.373.27)
ततस्त्वरान्वितः प्राप्तः पश्चाद्रामो गते रिपौ। आक्रन्दमानां जननीं ददर्श पितुरन्तिके।
tatastvarānvitaḥ prāptaḥ paścādrāmo gate ripau| ākrandamānāṁ jananīṁ dadarśa piturantike|||
Thereafter, after the enemy had departed, Rama, hastily arriving, saw his mother wailing beside his father.
Verse 28 (skanda.5.373.28)
राम उवाच। केनेदमात्मनाशाय ह्यज्ञानात्साहसं कृतम्। मम तातं जिघांसुर्यो द्रष्टुं मृत्युमिहेच्छति।
rāma uvāca| kenedamātmanāśāya hyajñānātsāhasaṁ kṛtam| mama tātaṁ jighāṁsuryo draṣṭuṁ mṛtyumihecchati|||
Rama said: Who, out of ignorance, has committed this reckless deed, bringing about his own destruction? Whoever desires to kill my father wishes, as it were, to behold death right here.
Verse 29 (skanda.5.373.29)
ततः सा रामवाक्येन गतसत्त्वेव विह्वला। उदरं करयुग्मेन ताडयन्ती ह्युवाच तम्।
tataḥ sā rāmavākyena gatasattveva vihvalā| udaraṁ karayugmena tāḍayantī hyuvāca tam|||
Then, at Rama's words, that mother, overwhelmed as though bereft of her senses, beating her own belly with both hands, said to him.
Verse 30 (skanda.5.373.30)
अर्जुनेन नृशंसेन क्षत्रियैरपरैः सह। इहागत्य पिता तेन निहतो बाहुशालिना।
arjunena nṛśaṁsena kṣatriyairaparaiḥ saha| ihāgatya pitā tena nihato bāhuśālinā|||
"The cruel Arjuna (Kartavirya), coming here together with other kshatriyas, that man mighty of arm, has slain your father."
Verse 31 (skanda.5.373.31)
तं पश्य निहतं तातं गतासुं गतचेतसम्। संस्कृत्य विधिवत्पुत्र तर्पयस्व यथातथम्।
taṁ paśya nihataṁ tātaṁ gatāsuṁ gatacetasam| saṁskṛtya vidhivatputra tarpayasva yathātatham|||
"Behold your father, slain, bereft of life-breath, bereft of consciousness. O son, perform his last rites duly, and offer him the appropriate libations."
Verse 32 (skanda.5.373.32)
एतच्छ्रुत्वा स वचनं जननीमभिवाद्य ताम्। प्रतिज्ञामकरोद्यां तां शृणुष्व च नराधिप।
etacchrutvā sa vacanaṁ jananīmabhivādya tām| pratijñāmakarodyāṁ tāṁ śṛṇuṣva ca narādhipa|||
Hearing these words, and bowing to his mother, he then made a vow - hear it, O lord of men.
Verse 33 (skanda.5.373.33)
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रियकुलान्वयाम्। स्नात्वा च तेषामसृजा तर्पयिष्यामि ते पतिम्।
triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṁ niḥkṣatriyakulānvayām| snātvā ca teṣāmasṛjā tarpayiṣyāmi te patim|||
"Twenty-one times shall I strip the earth of the lineage of kshatriya families, and, bathing in their very blood, I shall offer libation to your husband."
Verse 34 (skanda.5.373.34)
तस्यापि परशुना बाहून् कार्तवीर्यस्य दुर्मतेः। छित्त्वा पास्यामि रुधिरमिति सत्यं शृणुष्व मे।
tasyāpi paraśunā bāhūn kārtavīryasya durmateḥ| chittvā pāsyāmi rudhiramiti satyaṁ śṛṇuṣva me|||
"And having cut off the arms of that evil-minded Kartavirya with my axe, I shall drink his blood - hear this, my true vow."
Verse 35 (skanda.5.373.35)
एवं प्रतिज्ञां कृत्वासौ जामदग्न्यः प्रतापवान्। क्रोधेन महताविष्टः संस्कृत्य पितरं ततः।
evaṁ pratijñāṁ kṛtvāsau jāmadagnyaḥ pratāpavān| krodhena mahatāviṣṭaḥ saṁskṛtya pitaraṁ tataḥ|||
Having thus made his vow, that illustrious son of Jamadagni, possessed by great wrath, then performed his father's funeral rites, and,
Verse 36 (skanda.5.373.36)
माहिष्मतीं पुरीं रामो जगाम क्रोधमूर्छितः। छित्त्वा बाहुवनं तस्य हत्वा तं क्षत्रियाधमम्।
māhiṣmatīṁ purīṁ rāmo jagāma krodhamūrchitaḥ| chittvā bāhuvanaṁ tasya hatvā taṁ kṣatriyādhamam|||
Rama, maddened with wrath, went to the city of Mahishmati, and, cutting down that vile kshatriya's forest of arms, slew him.
Verse 37 (skanda.5.373.37)
जगाम क्षत्रियान्ताय पृथिवीमवलोकयन्। सप्तद्वीपार्णवयुतां सशैलवनकाननाम्।
jagāma kṣatriyāntāya pṛthivīmavalokayan| saptadvīpārṇavayutāṁ saśailavanakānanām|||
Then, in order to exterminate the kshatriyas, he went forth, surveying the earth with its seven continents and oceans, its mountains, forests, and woodlands.
Verse 38 (skanda.5.373.38)
पूर्वतः पश्चिमामाशां दक्षिणोत्तरतः कुरून्। समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान्।
pūrvataḥ paścimāmāśāṁ dakṣiṇottarataḥ kurūn| samantapañcake pañca cakāra rudhirahradān|||
From the east to the western quarter, from the south to the land of the Kurus in the north, slaying the kshatriyas, he made five lakes of blood at Samantapanchaka.
Verse 39 (skanda.5.373.39)
स तेषु रुधिराम्भस्तु ह्रदेषु क्रोधमूर्छितः। पितॄन् संतर्पयामास रुधिरेणेति नः श्रुतम्।
sa teṣu rudhirāmbhastu hradeṣu krodhamūrchitaḥ| pitṝn saṁtarpayāmāsa rudhireṇeti naḥ śrutam|||
Maddened with wrath, in those lakes filled with the water of blood, he offered libation to his ancestors with that very blood - so have we heard.
Verse 40 (skanda.5.373.40)
अथर्चीकादय उपेत्य पितरो ब्राह्मणर्षभम्। तं क्षमस्वेति जगदुस्ततः स विरराम ह।
atharcīkādaya upetya pitaro brāhmaṇarṣabham| taṁ kṣamasveti jagadustataḥ sa virarāma ha|||
Then the ancestors, headed by Richika, approaching that foremost brahmin, said to him, "Now show forgiveness" - and thereupon he ceased.
Verse 41 (skanda.5.373.41)
तेषां समीपे यो देशो ह्रदानां रुधिराम्भसाम्। समं तपं चक्रमिति पुण्यं तत्परिकीर्तितम्।
teṣāṁ samīpe yo deśo hradānāṁ rudhirāmbhasām| samaṁ tapaṁ cakramiti puṇyaṁ tatparikīrtitam|||
The region near those lakes of blood - "Samantapanchaka" - that sacred tract came to be celebrated by this very name.
Verse 42 (skanda.5.373.42)
निवर्त्य कर्मणस्तस्मात्पितॄन् प्रोवाच पाण्डव। रामः परमधर्मात्मा यदिदं रुधिरं मया।
nivartya karmaṇastasmātpitṝn provāca pāṇḍava| rāmaḥ paramadharmātmā yadidaṁ rudhiraṁ mayā|||
O Pandava, having ceased from that deed, Rama, of supreme righteousness, said to the ancestors: "This blood which I,"
Verse 43 (skanda.5.373.43)
क्षिप्तं पञ्चसु तीर्थेषु तद्भूयात्तीर्थमुत्तमम्। तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पितरोऽदृश्यतां गताः।
kṣiptaṁ pañcasu tīrtheṣu tadbhūyāttīrthamuttamam| tathetyuktvā tu te sarve pitaro'dṛśyatāṁ gatāḥ|||
"have poured into these five tirthas, let it become an excellent tirtha." Saying "So be it," all those ancestors vanished from sight.
Verse 44 (skanda.5.373.44)
एवं रामस्य संसर्गो देवमार्गे युधिष्ठिर। सर्वपापक्षयकरो दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम्।
evaṁ rāmasya saṁsargo devamārge yudhiṣṭhira| sarvapāpakṣayakaro darśanātsparśanānnṛṇām|||
O Yudhishthira, thus this association of Rama with Devamarga, by the mere sight and touch of men, brings about the destruction of all their sins.
Verse 45 (skanda.5.373.45)
रेणुकाप्रत्ययार्थाय अद्यापि पितृदेवताः। दृश्यन्ते देवमार्गस्थाः सर्वपापक्षयंकराः।
reṇukāpratyayārthāya adyāpi pitṛdevatāḥ| dṛśyante devamārgasthāḥ sarvapāpakṣayaṁkarāḥ|||
Even today, to confirm Renuka's faith, the ancestral deities are seen present at Devamarga, bringing about the destruction of all sins.
Verse 46 (skanda.5.373.46)
तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र नर्मदोदधिसङ्गमे। स्थानं कृत्वा विधानेन मुच्यन्ते पातकैर्नराः।
tatra tīrthe tu rājendra narmadodadhisaṅgame| sthānaṁ kṛtvā vidhānena mucyante pātakairnarāḥ|||
O best of kings, at that tirtha, at the confluence of the Narmada and the ocean, men, having duly bathed there, are freed from their sins.
Verse 47 (skanda.5.373.47)
कुशाग्रेणापि कौन्तेय न स्पृष्टव्यो महोदधिः। अनेन तत्र मन्त्रेण स्नातव्यं नृपसत्तम।
kuśāgreṇāpi kaunteya na spṛṣṭavyo mahodadhiḥ| anena tatra mantreṇa snātavyaṁ nṛpasattama|||
O son of Kunti, one should not touch the great ocean even with the tip of a kusha blade without due rite. O best of kings, one should bathe there only with this mantra.
Verse 48 (skanda.5.373.48)
नमस्ते विष्णुरूपाय नमस्तुभ्यमपां पते। सान्निध्यं कुरु देवेश सागरे लवणाम्भसि। इति स्पर्शनमन्त्रः।
namaste viṣṇurūpāya namastubhyamapāṁ pate| sānnidhyaṁ kuru deveśa sāgare lavaṇāmbhasi| iti sparśanamantraḥ|||
"Salutations to you, of the form of Vishnu! Salutations to you, O lord of the waters! O lord of gods, grant your presence in this ocean of salt water." - This is the mantra for touching the water.
Verse 49 (skanda.5.373.49)
अग्निश्च तेजो मृडया च देहे रेतोऽथ विष्णुरमृतस्य नाभिः। एतद्ब्रुवन् पाण्डव सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम्।
agniśca tejo mṛḍayā ca dehe reto'tha viṣṇuramṛtasya nābhiḥ| etadbruvan pāṇḍava satyavākyaṁ tato'vagāhet patiṁ nadīnām|||
"Fire is splendor, and that which is seed in the body of Mridaya (Shiva) is the same; and Vishnu is the navel of immortality" - O Pandava, uttering this true declaration, one should then plunge into the lord of rivers, the ocean.
Verse 50 (skanda.5.373.50)
पञ्चरत्नसमायुक्तं फलपुष्पाक्षतैर्युतम्। मन्त्रेणानेन राजेन्द्र दद्यादर्घं महोदधेः।
pañcaratnasamāyuktaṁ phalapuṣpākṣatairyutam| mantreṇānena rājendra dadyādarghaṁ mahodadheḥ|||
O best of kings, an offering endowed with five gems, together with fruits, flowers, and unbroken rice grains, should be given to the great ocean with this mantra.
Verse 51 (skanda.5.373.51)
सर्वरत्ननिधानस्त्वं सर्वरत्नाकराकरः। सर्वामरप्रधानेश गृहाणार्घं नमोऽस्तु ते। इत्यर्घमन्त्रः।
sarvaratnanidhānastvaṁ sarvaratnākarākaraḥ| sarvāmarapradhāneśa gṛhāṇārghaṁ namo'stu te| ityarghamantraḥ|||
"You are the treasury of all gems, the very source of all mines of gems. O supreme lord of all the immortals, accept this offering; salutations to you." - This is the mantra for the offering.
Verse 52 (skanda.5.373.52)
आ जन्मजनितात्पापान्मामुद्धर महोदधे। याह्यर्चितो रत्ननिधे पर्वतान् पार्वणोत्तम। इति विसर्जनमन्त्रः।
ā janmajanitātpāpānmāmuddhara mahodadhe| yāhyarcito ratnanidhe parvatān pārvaṇottama| iti visarjanamantraḥ|||
"O great ocean, deliver me from the sins accumulated since birth. O treasury of gems, O most excellent of sacred occasions, having been worshipped, now go your way to the mountains." - This is the mantra of leave-taking.
Verse 53 (skanda.5.373.53)
कोऽपरः सागराद्देवात्स्वर्गद्वारविपाटन। तत्र सागरपर्यन्तं महातीर्थमनुत्तमम्।
ko'paraḥ sāgarāddevātsvargadvāravipāṭana| tatra sāgaraparyantaṁ mahātīrthamanuttamam|||
O opener of the gate of heaven, who else is there equal to this ocean-deity? There, extending as far as the ocean, lies this incomparable great tirtha.
Verse 54 (skanda.5.373.54)
जामदग्न्येन रामेण तत्र देवः प्रतिष्ठितः। यत्र देवाः सगन्धर्वा मुनयः सिद्धचारणाः।
jāmadagnyena rāmeṇa tatra devaḥ pratiṣṭhitaḥ| yatra devāḥ sagandharvā munayaḥ siddhacāraṇāḥ|||
There a deity was established by Jamadagni's son Rama, where the gods together with the gandharvas, sages, siddhas, and charanas,
Verse 55 (skanda.5.373.55)
उपासते विरूपाक्षं जमदग्निमनुत्तमम्। रेणुकां चैव ये देवीं पश्यन्ति भुवि मानवाः।
upāsate virūpākṣaṁ jamadagnimanuttamam| reṇukāṁ caiva ye devīṁ paśyanti bhuvi mānavāḥ|||
worship Virupaksha and the incomparable Jamadagni. And those men on earth who behold the goddess Renuka there,
Verse 56 (skanda.5.373.56)
प्रियवासे शिवे लोके वसन्ति कालमीप्सितम्। तत्र स्नात्वा नरो राजंस्तर्पयन्पितृदेवताः।
priyavāse śive loke vasanti kālamīpsitam| tatra snātvā naro rājaṁstarpayanpitṛdevatāḥ|||
dwell for as long as they desire in that beloved abode of Shiva. O king, bathing there and offering libation to the ancestral deities, a man,
Verse 57 (skanda.5.373.57)
तारयेन्नरकाद्घोरात्कुलानां शतमुत्तरम्। स्नात्वा दत्त्वात्र सहिताः श्रुत्वा वै भक्तिपूर्वकम्।
tārayennarakādghorātkulānāṁ śatamuttaram| snātvā dattvātra sahitāḥ śrutvā vai bhaktipūrvakam|||
delivers more than a hundred generations of his family from terrible hell. By bathing here, giving gifts, and hearing this account with devotion, all are freed together.